رونق تولید ملی | یک‌شنبه، ۲۸ مهر ۱۳۹۸

گنبد نمکی جاشک بوشهر (انگلیسی) - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

گنبد نمکی جاشک بوشهر (انگلیسی)

Loading the player...

دانلود

گنبد نمکی جاشک یا کوه نمک جاشک (گنبد نمکی دشتی) ناحیه وسیع و مرتفع شمال غربی کوه جاشک منتهی‌الیه جنوبی رشته کوه زاگرس، حدفاصل شهرستان دیر و دشتی در استان بوشهر، یکی از بزرگ‌ترین و فعالترین و زیباترین گنبدهای نمکی ایران و خاورمیانه و از جاذبه‌های طبیعی استان بوشهر است که در بهمن سال ۱۳۸۶ بعنوان اثر طبیعی ملی فسیلی به عنوان یکی از مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست به ثبت رسید.[۲] مهمترین خصوصیات بارز و متفاوت کوه نمکی جاشک به نوع نمکهای این کوه نمکی، گنبدها و غارهای منحصر به فرد، آبشارها، بلورها و ... می‌توان اشاره داشت

گنبد نمکی دشتی در حد فاصل دو شهرستان دشتی و دیر در استان بوشهر در فاصله ۱۴۴ کیلومتری جنوب شرق بندر بوشهر هم‌جوار روستای گنخک از توابع شهرستان دشتی در فاصله ۱۵ کیلومتری شهر کاکی و به موازات روستای گنخک از شهرستان دشتی در فاصله ۵۵ کیلومتری شهر خورموج قرار دارد.

تشکیل گنبد شمال شرقی به جنوب غربی بوده، در غرب آن روستای گنخک،جنوب آن روستای جاشک (شهرستان دیر)، شرق آن روستای کردلان و شمال‌شرقی آن روستای درویشی (شهرستان دشتی) قرار دارد.

راه ارتباطی

دسترسی به سمت غرب گنبد نمکی با اتصال به جاده بوشهر - بندر عباس حد فاصل روستای جاشک (دیر) - گنخک (دشتی) که بوسیله جاده خاکی معدن قدیمی سنگ نمک که در منطقه فعالیت می‌کرده‌است حاصل می‌شود. راه دسترسی به سمت شرق گنبد بعد از پل روستای کردلان (دشتی) از طریق جادهٔ خاکی است که به کوهپایه‌های گنبد نمکی منتهی می‌شود.

ویژگی‌ها

قله این کوه نمکی (کوه نمک) ۱۳۵۰ متر از دشت اطراف خود بالاتر است. این کوه ۱۲ کیلومتر درازا و ۴٫۵ کیلومتر پهنا دارد. وسعت گنبد در حدود ۳۶۶۶ هکتار بوده و ارتفاع قلهٔ آن ۱۳۵۰ متر از سطح دریا می‌باشد.

موقعیت خاص گنبد نمکی دشتی که باعث شوری آب رودخانه مند گشته‌است شاید تنها عامل زیان‌رسان به منطقه باشد زیرا رودخانه تا قبل از روستای باغان شیرین و قابل شرب و استفاده کشاورزی می‌باشد. اما پس از عبور از کنار گنبد و دور زدن آن آب رودخانه با درصد زیادی شوری همراه می‌شود که نشان از فعالیت زیاد گنبد و روان بودن آب آن تا بستر رودخانه مند می‌باشد ودر فصل پر بارش آب رودخانه سطح دشت‌های چغاپور و دشتی را فرا گرفته و به علت تبخیر زیاد نمک بر روی سطح خاک باقی‌مانده و باعث شوری زمین‌های منطقه می‌گردد.

بررسی‌های علمی

گنبدهای نمکی در سطح وسیعی از ارتفاعات زاگرس وایران مرکزی رخنمون شده‌است بطوریکه قریب به ۱۱۴ گنبد نمکی در نواحی جنوب ایران بویژه در استان‌های هرمزگان و بوشهر دیده می‌شود.

پدیده‌های زیبای گنبد نمکی دشتی عبارت‌ند از:

۱- رنگ سفید نمکهای طعام گنبد به منطقه جلوه‌ای زیبا بخشیده‌است به نحوی که از جاده کنگان – بوشهر به صورت یک کوه برفی زیبائی در بخش شرقی دشت برهنه ظاهر شده‌است.

۲- یخچالهای نمکی از جمله پدیده‌های زیبای این گنبد نمکی جاشک یا دشتی به شمار می‌رود ودر ناحیه شمال غربی گنبد به وضوح دیده می‌شود این یخچالها که حاصل حرکت ثقلی توده‌های نمکی در جهت شیب زمین است در حاشیه کناره گنبد تشکیل می‌گردد و بدلیل مشابهت آن با یخچالهای یخی بدین نام شهرت یافته‌است.

۳- آبشارهای زیبای نمکی یکی دیگر از ویژگیهای گردشگری این گنبد نمکی است. این آبشارها که مسیر طبیعی جریان آب گنبد بوده‌است در فصول کم آبی به واسطه تبخیر کامل آب بلورهای زیبای نمکی ضخیمی درجهت جریان و بویژه در مسیرآبشارها ایجاد شده‌است و منظره تماشائی آبشار نمکی را ایجاد نموده‌است. این پدیده در در اواسط بهار تا تابستان وپائیز دیده می‌شود.

۴- غارهای نمکی یکی دیگر از جلوه‌های تماشائی این گنبد نمکی است. این غارها که بر اثر انحلال رسوبات نمکی ایجاد می‌شوند در جای جای گنبد دیده می‌شود. در بخش‌های داخلی این غارها بلورهای نمک به صورت استالاگمیت و استالاکتیت جلوه‌ای دیدنی به غارها بخشیده‌است.

۵- فرسایش آبی ایجاد شده بر نمکهای گنبد آثار زیبا و تماشائی را بر پهنه گنبد ایجاد نموده‌است. این آثار به صورت فرسایش پنجه‌ای یکی از آثار زیبای ژئو مورفولوژیکی را ایجاد نموده‌است.

۶- تخت دیو یکی از زیباترین پدیده‌های زیبای فرسایشی این گنبد نمکی است که به دلیل اختلاف در میزان فرسایش پذیری سنگها به صورت ستونهایی در میان نمکهای گنبد ظاهر شده‌اند.

۷- بلورهای نمک و بسیاری کانیهای غیر سیلیکاته نظیر پیریت و فلورین با تنوع رنگ و جلای فلزی و غیر فلزی آنان خیره کننده است. گنبد نمکی میزبان کانیها و بلورهای فراوانی است که در پهنه گنبد گسترده‌اند.

۸- تنوع رنگ نمکهای صنعتی گنبد شگفت‌انگیز است. رنگهای متنوع قرمز، قهوه‌ای، سفید، زرد، سیاه و نارنجی نمکها یکی از ویژگی گنبد نمکی جاشک یا دشتی است.

نمک‌های سازنده این گنبد مربوط به سری هرمز بوده که به دلیل چگالی کم نمک نسبت به سنگ‌های پیرامونی و وجود گسل کازرون- قطر و لرزش‌های مکرر ناشی از آن، در اواخر دوره پرکامبرین و اوایل پالئوزوئیک تشکیل شده است. در حالی که این گنبد نمکی در حال بالا آمدن است، عوامل فرسایشی به تدریج از ارتفاع آن می‌کاهند. یکی از زیباترین پدیده‌های زیبای فرسایشی گنبد، «تخت دیو» می‌باشد که به دلیل اختلاف در میزان فرسایش‌پذیری سنگ‌های گنبد به صورت ستون‌هایی در میان نمک‌های گنبد ظاهر شده است.

ثبت ملی

کوه نمک جاشک یا گنبد نمکی جاشک (یا دشتی) یکی از بزرگ‌ترین و فعالترین و زیباترین گنبدهای نمکی ایران و خاورمیانه و از جاذبه‌های طبیعی استان بوشهر به عنوان اثر طبیعی ملی فسیلی از مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در بهمن سال ۱۳۸۶[۴] به ثبت رسید که اکنون در اختیار محیط زیست قرار گرفته و محیط بانی آن در روستای جاشک از توابع دهستان آبدان شهرستان دیر در آینده نزدیک ایجاد می‌شود. مهمترین خصوصیات بارز و متفاوت کوه نمکی جاشک به نوع نمکهای این کوه نمکی، گنبدها و غارهای منحصر به فرد، آبشارها، بلورها و... می‌توان اشاره داشت.

گنبد نمکی جاشک همچنین ۸۸اُمین اثر طبیعی است که توسط سازمان میراث فرهنگی در ۲۰ بهمن ۱۳۸۹ در فهرست میراث طبیعی ایران قرار گرفت.

گنبد نمکی جاشک در موقعیت جغرافیایی N281611 E514226 در استان بوشهر واقع است. گنبد نمکی گنخک دشتی در فاصله ۱۴۴ کیلومتری جنوب شرق بندر بوشهر در فاصله ۵۵ کیلومتری شهر خورموج و ۱۵ کیلومتری شهر کاکی قرار دارد. وسعت کوه نمک مطابق با نقشه 3 هزار و 666 هکتار است و يکي از جاذبه‌هاي طبيعي استان بوشهر به شمار مي‌رود.

 

اين گنبد حد فاصل دو شهرستان دشتی و دیر است كه تشکیل گنبد شمال غربی به جنوب شرقی بوده از سمت غرب به روستای گنخک و روستای جاشک کشیده شده و از سمت شرق از روستای باغان تا روستای درویشی در بخش کاکی ادامه دارد و راه دسترسی به گنبد از سمت شرقی از فاصله ۳ کیلومتری بعد از روستای گنخک از طریق جاده خاکی معدن قدیمی سنگ نمک که در منطقه فعالیت می کرده است و از سمت شرقی گنبد بعد از پل روستای کردلان جاده ی خاکی را به سمت گنبد پیش گرفته تا به پای کوهپایه‌های گنبد برسیم.

 

اين منطقه کوهستاني بوده و به علت شرايط خاص توپوگرافي و اقليمي فاقد هرگونه چشمه‌هاي آب شيرين، آبشخور و چاه است و تنها غارهاي نمکي و چشمه‌هاي نمکي به تعداد فراوان وجود دارد. کوه نمک جاشک در محدوده درويشي ‌رودخانه‌مند قرار گرفته است. بخش‌هايي از گنبد نمکي کاکي که داراي نمک است فاقد هر گونه پوشش گياهي است اما بيشتر لايه‌هاي سازنده آن آهکي است که از ميان کوه نمک سربرآورده و از پوشش گياهي بسيار خوبي برخوردار است و در دامنه هاي کوه نيز گياهان مقاوم به شوري مشاهده مي‌شود. در کل پوشش گياهي منطقه شامل گون، گيشدار و قيچ است که در فصل زمستان و بهار انواع گياهان يک‌ساله سطح زمين را مي‌پوشاند و زيبايي خاصي به آن مي‌بخشد. همچنين در دره‌هايي که از نمک‌زارهاي نمکي در امان مانده‌اند، درختچه‌هاي کنار و اشک به وفور ديده مي‌شود.

 

کوه نمک با دارا بودن چشم‌اندازهاي زيباي زمين‌شناسي، انواع سنگ‌هاي مختلف، غارهاي طبيعي و طبيعت بکر درون آنها، آبشارکوه‌ها و آويزه‌هاي نمکي نه تنها چشم هربيننده‌اي را براي تفريح و کوهنوردي به طرف خود جلب کرده بلکه بهترين محل مطالعه براي محققان علاقه‌مند به علم زمين‌شناسي است. برخي ويژگي‌هاي گردشگري زمين‌شناسي گنبد نمکي جاشک به شرح ذيل است: رنگ سفيد نمک‌هاي طعام گنبد به منطقه جلوه‌اي زيبا بخشيده است به نحوي که از جاده خورموج دير به صورت يک کوه برفي زيبا در بخش شرقي دشت برهنه ظاهر شده است.

 

يخچال‌هاي نمکي از جمله پديده‌هاي زيباي گنبد نمکي دشتي به شمار مي‌رود و در ناحيه شمال غربي گنبد به وضوح ديده مي‌شود. اين يخچال‌ها که حاصل حرکت ثقلي توده‌هاي نمکي در جهت شيب زمين است در حاشيه کناره گنبد تشکيل مي‌‌شود و به دليل مشابهت آن با يخچال‌هاي يخي به اين نام شهرت يافته است. آبشارهاي زيباي نمکي از ديگر ويژگي‌هاي گردشگري گنبد نمکي دشتي است که چهره‌اي بس زيبا و دلنشين را به آن بخشيده است. اين آبشارها که در واقع مسير طبيعي جريان آب گنبد بوده در فصول کم آبي به واسطه تبخير کامل آب، بلورهاي زيباي نمکي ضخيمي در جهت جريان و به ويژه در مسير آبشارها ايجاد شده است و منظره تماشايي آبشار نمکي را ايجاد کرده است. اين پديده نادر در اواسط بهار تا تابستان و پائيز ديده مي‌شود.

 

غارهاي نمکي ديگر از جلوه‌هاي تماشايي گنبد نمکي دشتي است. اين غارها که بر اثر انحلال رسوبات نمکي ايجاد مي‌شوند در جاي جاي گنبد ديده مي‌شود. در بخش‌هاي داخلي اين غارها بلورهاي زيباي نمک به صورت استلاگميت و استلاکتيت جلوه‌اي ديدني به غارها بخشيده است. تخت ديو يکي از زيباترين پديده‌هاي زيباي فرسايشي گنبد دشتي است که به دليل اختلاف در ميزان فرسايش‌پذيري سنگ‌ها به صورت ستون‌هايي در ميان نمک‌هاي گنبد ظاهر شده‌اند.

 

بلورهاي زيباي نمک و بسياري کاني‌هاي غير سيليکاته نظير پيريت و فلورين با تنوع رنگ و جلاي فلزي و غير فلزي آنان خيره‌کننده چشمان هر بيننده‌اي است. گنبد نمکي دشتي ميزبان کاني‌ها و بلورهاي زيباي فراواني است که در پهنه گنبد گسترده‌اند. تنوع رنگ نمک‌هاي صنعتي گنبد پديده‌اي متحير و شگفت‌انگيز است که در هيچ جاي استان مشابه آن را نمي‌توان يافت. رنگ‌هاي متنوع قرمز، قهوه‌اي، سفيد، زرد، سياه و نارنجي نمک‌ها يکي از ويژگي گنبد دشتي است که نقش مهمي در جذب گردشگران به استان مي‌تواند ايفا کند. پلايا از پديده‌هاي زيباي فرسايش حاصل از گنبد‌هاي نمکي است که در دشت‌هاي دامنه‌اي پايين دست گنبدها به دليل شور بودن آب‌هاي فصلي حاصل از اين گنبدها و سيلان آن روي دشت و تمرکز در نواحي خط‌القعر آبرفت‌ها به صورت پهنه‌هاي نمکي ايجاد مي‌شود.

 

اين جاذبه‌هاي طبيعي در منطقه کوه نمک و ظرفيت فراوان آن براي گردشگري به همراه يک مديريت صحيح زيست‌محيطي مي‌تواند بهترين منطقه گردشگري در آن ناحيه با ترويج فرهنگ زيست محيطي جهت حفاظت از منابع طبيعي با رواج نوع خاصي از گردشگري به نام گردشگري طبيعي باشد، چرا که پيشگامان طبيعت‌گردي در جهان براين باورند که براي حفظ واقعي محيط‌هاي طبيعي بايد گردشگران را در اين محيط‌ها پذيرا باشند.

 

اثر طبیعی ملی

کوه نمکی جاشک به عنوان تنها اثر طبیعی ملی استان بوشهر در سال 88 به ثبت رسیده و اکنون در اختیار محیط زیست قرار گرفته است. مهمترین خصوصیات بارز و متفاوت کوه نمکی جاشک به نوع نمکهای این کوه نمکی، گنبدها و غارهای منحصر به فرد، آبشارها، بلورها و ... مي توان اشاره داشت. در آینده نزديك محیط بانی آن در روستای جاشک از توابع شهر آبدان شهرستان دیر افتتاح مي شود.

 

ویژگی و سیمای عمومی منطقه( شامل وضعیت توپوگرافی , چشم انداز, پو شش گیاهی وگونه های شاخص گیاهی , وضعیت عمومی حیات وحش و گونه های شاخص و کریدورها ) :
گنبد نمكي يكي از پديده هاي زمين شناسي است كه داراي چشم اندازها و مناظر زيباي طبيعي است اين گنبد نمكي در نزديكي روستاي جاشك به صورت يك طاقديس بر روي سلسله جبال رشته زاگرس در استان بوشهر واقع شده است .


پوشش گياهي
به علت وجود آب و هواي خاص و باران كم و ناكافي و نهايتاً نوع خاك نامرغوب ، منطقه از نظر پوشش گياهي غني نمي باشد و بطور كلي شامل گياهان درختي و درختچه اي نظير كنار- بنه- كلخونگ – كهور- بادم كوهي و گز و گونه هاي بوته اي گرامينه و درمنه – خارشتر- گون – افدرا و گياهان شور پسند مي شود .


حيات وحش
از نظر حيات وحش جانوري منطقه در حد متوسط مي باشد .در گذشته شامل كل وبز، قوچ و ميش و آهو بوده كه امروزه تنها كل و بز ، روباه، شغال  وكفتارو پرندگاني نظير باقرقره ، كبك، تيهو، زنبورخورها، پرستوها، بادخورك، گنجشكها و سهره ها مي باشد  ، همچنين  تنوع خزندگان در اين كوه بالا است .

 

جاذبه های اکوتوریستی
به دليل وجود غارها و آبشارها  و رودخانه هاي بسيار زيبا و ژوشيده از نمك باعث جذب بازديد كنندگان زيادي مي شود .

 

وضعیت عمومی اقتصادی اجتماعی
حاشيه نشينان اين منطقه اكثرا  مشغول كشاورزي و دامداري مي باشند .
      
 

تعارضات مهم منطقه
با توجه به عدم وجود پاسگاه محيط باني در حاشيه منطقه بازديد كنندگان متعددي بدون هماهنگي اداره از اين منطقه يازديد مي كنند كه بدليل عدم اطلاع كافي از موقعيت آن،  در مواردي آثاري از اين اثر را كنده و با خود حمل مي كنند. البته خوشبختانه هم اكنون پاسگاه   محيط باني در حاشيه منطقه در حال احداث مي باشد.

 

تجهیزات و امکاناتك
اين منطقه فاقد هر گونه تجهيزات و امكاناتي مي باشد .

گنبد نمکی جاشک یا کوه نمک ناحیه‌ای وسیع و مرتفع از شمال غرب کوه جاشک منتهی‌الیه جنوبی رشته کوه زاگرس، حدفاصل شهرستان دیر و دشتی در استان بوشهر، یکی از بزرگ‌ترین و فعالترین و زیباترین گنبدهای نمکی ایران و خاورمیانه و از جاذبه‌های طبیعی استان بوشهر است که در بهمن سال ۱۳۸۶ بعنوان اثر طبیعی ملی به ثبت رسید