جهش تولید | شنبه، ۱۰ آبان ۱۳۹۹

گنبد نظام الملک - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

گنبد نظام الملک

Loading the player...

به دستور نظام الملك (وزير ملكشاه) در شبستان جنوبي مسجد [در پشت ايوان جنوبي معروف به صفه ي صاحب] و در محوطه ي مقصوره‌ي آن ، بر سطحي مربع شكل ، تالار گنبدداري به ابعاد بسيار بزرگ - با اضلاع داخلي 30/14 تا 60/14 متر ، اضلاع خارجي 21 متر و ارتفاع تقريبي 97/26 متر - بنا گرديد . كتيبه‌ي يادبود تاريخي آن به خط كوفي ساده‌ي آجري بر قاعده‌ي گنبد ، نام سلطان وقت ملكشاه سلجوقي و نام باني ساختمان خواجه نظام الملك را بدون ذكر تاريخ احداث بنا در بر دارد. (هنرفر ، 1350، صص : 75-76) شيلا بلر بر پايه‌ي بررسي كتيبه و اسم و نسب و القاب ملكشاه در اين نوشته و مقايسه‌ي آن‌ها با آنچه در 11 نوشته‌ي ديگري كه با تاريخ تحرير به اسم اين سلطان امروزه در دست است ، تاريخ بناي اين گنبد را بين جمادي الثاني 479 و ذيحجه‌ي 480/ سپتامبر 1086 و مارس 1088 م. مي داند . (بلر ، 1992 ، صص : 163-160)
تالار گنبددار ديگري كه به اقتباس از اين بنا و به استناد كتيبه‌ي آن در 481ق./1088م. در شمال همين مسجد [ در پشت ايوان شمالي معروف به صفه ي درويش ]ساخته شد، دليل واضحي است بر اين‌كه به احتمال قوي مقصوره‌ي نظام الملك پيش از اين تاريخ بنا شده بوده است. براي ايجاد فضاي لازم جهت احداث مقصوره‌ي جديد كه به «گنبد نظام الملك» معروف است ، 24 ستون از ستون‌هاي شبكه‌ي منظم ستون‌هاي مدور شبستان عباسي درهم شكسته شد و بدين ترتيب نقشه‌ي قديمي مسجد ، در قسمت جنوبي آن تغيير يافت ، رواق‌هاي سر باز نسبتاً عريضي (5/4 متر) مقصوره را در جهات شمال ، شرق و غرب احاطه مي كرده است .
بدين ترتيب بناي گنبد در انتهاي ناو مركزي شبستان مسجد ، به صورت منفرد و آزاد به نحوي ساخته شد كه از 3 طرف كاملاً باز بود .
ساختمان ايوان جنوبي مسجد كه در مرحله‌ي دوم تغييرات دوره‌ي سلجوقي انجام شد و همچنين پوشش رواق‌هاي سرباز شرقي و غربي مقصوره كه بعدها در اواخر قرن 8 ق./14 م. صورت گرفت ، مقصوره‌ي نظام الملك را از حالت آزاد اوليه در آورد و آن را از طرفيبه صحن و از طرف ديگر به قسمت‌هاي قديمي شبستان جنوبي متصل نمود .
در نتيجه‌ي بررسي‌هاي انجام يافته ، هيات اصلي نماهاي داخلي و خارجي مقصوره كه قسمت‌هايي از آن‌ها به تدريج تغيير شكل يافته يا توسط ساختمان‌هاي دوران بعدي پوشيده شده بود ، شناسايي شد.