جهش تولید | دوشنبه، ۵ آبان ۱۳۹۹

کارونسرای شاه عباس (انگلیسی) - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

کارونسرای شاه عباس (انگلیسی)

Loading the player...

دانلود

کاروانسرای میبد کاروانسرایی مربوط به دوره صفوی است و در استان يزد، میبد، بلوار قاضی میرحسین جای گرفته و این اثر در تاریخ ۲ مرداد ۱۳۵۷ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

محمد مفید مستوفی، در جامع مفیدی، بانی کاروانسرای میبد را میرزا محمدامین فرزند خواجه محمدعلی یزدی معرفی کرده است؛ اما صفاءالسلطنه در گزارش کویر، بانی کاروانسرا را محمد ولی میرزا معرفی کرده است. محمد ولی میرزا فرزند فتحعلی شاه قاجار و حاکم یزد بوده و کاروانسراهای گوناگوی از جمله کاروانسراهای کاروانسرای ساغند و کاروانسرای خرانق و کاروانسرای علی آباد را در این منطقه بنا نهاده است. برپایه سنگ‌نوشته آب‌انبار، بانی آن میرزا محمدسمیع فرزند محمدابراهیم بوده و به سرکاری خواجه محمدتقی فیروزآبادی بنا شده است. در پایان این سنگ‌نوشته نیز نام نگارنده آن، محمد یزدی یاد کرده شده است.

در بنا سنگ‌نوشته تاریخ‌دار پیدا نشده است؛ اما بر سنگ‌نوشته ورودی آب انبار همسایه کاروانسرا که به آن "آب انبار کـُلار" هم می‌گویند، تاریخ ۱۰۷۰ دیده می‌شود و از آنجایی که طرح آب‌انبار کاملا هماهنگ با طرح کاروانسرا است، می‌توان گمانه زد که احتمالا دو بنا را هم زمان با هم ساخته‌اند.

هر چند این بنا در سیاهه آثار دوره صفویان شناسانده شده است، اما ساخت آن به شیوه قاجاری است. همچنین در منابع آمده است که ساختمان سبک صفوی هنوز استوار مانده و به احتمال زیاد بر ویرانه‌های کاروانسرایی کهن‌تر ساخته شده است. در جلو این کاروانسرا، بازارچه‌ای بوده که سقف چارسوی آن فرو ریخته بود و بتازگی بازسازی شده است. بخش‌های دیگر کاروانسرا نیز بر اثر رطوبت و با گذشت زمان آسیب دیده بود که اکنون کاملا بازسازی شده است.

این بنا كه به نام "كاروانسرای شاه عباسی" نیز شناخته می‌شود، در شمار كاروانسراهای میان‌راهی دوره صفویه جای دارد و از دید طراحی فضایی، شیوه معماری و جایگاه جغرافیایی اهمیت ویژه‌ای دارد.

کاروانسرا میبد هسته بنیادین یکی از کامل‌ترین مجموعه‌های راهداری بوده و بناهایی مانند چاپارخانه و آب انبار و یخچال در کنار وجود داشته است. در میانه کاروانسرا، حیاط چهارگوش پهناوری با گوشه‌های پخ دیده می‌شود و گرداگرد حیاط را ایوانچه‌ها و حجره‌های پشت آنها فراگرفته است.

اين بنا با شيوه چهار ايوانی و با آجر ساخته شده و دربردارنده ساباط، ايوان‌های بيرونی، هشتی ورودی، حياط مرکزی، حوضخانه و مهتابی و چهار هشتی زيبا و فضاهای سرپوشيده خاوری و باختری و یکصد ايوان و اتاق و اجاق برای استفاده کاروانيان است. این کاروانسرا بر پیرنگ چهارگوش و با شیوه حیاط میانی ساخته شده است. درونشد به كاروانسرا در میانه جنوبی آن از درون یك گذر سرپوشیده كه "سول" خوانده می‌شود، جای گرفته است. محوطه برونی و درونی این کاروانسرا دارای ایوان‌ها، اتاق‌ها و فضاهای روباز و سرپوشیده و جای‌های گوناگون برای کاربرهای مورد نیاز كاروان‌های بوده است که زمانی در کاروانسرا به سر می‌کرده‌اند. شمار حجره‌های درونی و بیرونی کاروانسرا نزدیک ۱۰۰ حجره است که ۲۴تای آنها در حیاط كاروانسرا جای دارد. در میانه حیاط كاروانسرا حوضچه كوچکی (حوضخانه و مهتابی) هشت‌گوش بنا نهاده شده است كه آب قنات در آن روان است و حوض را پر آب می‌کرده است. این فضا در میانه حیاط از ویژگی‌های یگانه کاروانسرای میبد است. در گرمای تابستان کویر، این حوضخانه فضایی خنک و دلپذیر فراهم می‌کرده و غرفه‌هایی برای استراحت کاروانیان در پیرامون آن ساخته‌اند. از دیگر امکانات این کاروانسرا آب انبار بزرگی است كه در همسایگی آن ساخته شده است و دارای یک گنبد آجری و چهار بادگیر بلند است.

در میانه هر ضلع ایوانی ساخته شده اما از آنجا که بلندای این ایوان‌ها همتراز با بلندای ایوانچه کنارین آنهاست و نیز چون دهانه ایوان‌ها با دهانه ی ایوانچه‌ها تفاوت چندانی ندارد، این ایوان‌ها در چشم بیننده نمود کمتری دارند و از اهمیت ایوان‌ها کاسته است. در این کاروانسرا، فضای کمتری به حجره‌ها اختصاص یافته تا جایی که برخی از حجره‌ها مساحتی به اندازه ایوانچه روبروی خود دارند. در چهار گوشه حیاط، فضاهای هشتی مانندی قرار دارد که راه اسطبل‌ها و انبارها و پلکانهای بام از آنهاست. وارون بر شیوه بسیاری از کاروانسراها، اسطبل‌ها در این کاروانسرا نه به صورت حلقه‌ای پیرامون بنا، که تنها در پشت دیوارهای باختری و خاوری جای دارند. کاروانسرا انبارهایی نیز دارد که فضاهایی کشیده است و در پشت حجره‌های جبهه های شمالی و جنوبی قرار دارد.

راه ورود به کاروانسرا از بخش شمالی آن است و در برابر سردر آن، ورودی آب انبار جای گرفته است. این دو بنا در دو سوی بازارچه‌ای قرار دارند. گرچه ورودی کاروانسرا بی‌بهره از هشتی است و مستقیما به ایوان شمالی گشوده می‌شود، اما گشادگی انتهای ایوان نقش هشتی را ایفا می‌کند. این کاروانسرا به شوند جایگیری در کنار دژ شهر امنیت کامل داشته و شاید به همین علت نیز از عناصر دفاعی، مانند برج بی‌بهره بوده است.