رونق تولید ملی | سه‌شنبه، ۳۰ مهر ۱۳۹۸

کاروانسرای عباسی کوهپایه - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

کاروانسرای عباسی کوهپایه

 

کاروانسرای عباسی کتیبه‌های تاریخ دار بنا: هم اکنون در بنا کتیبهٔ تاریخ دار وجود ندارد؛ ولی به گفتهٔ معمرین روستا، در بنا، کتیبه‌ای بوده است حاکی ازاحداث بنا به سال ۹۹۹ ه ق. اکنون، بر پیرامون داخل سردر، جای خالی کتیبه‌ای دیده می‌شود. بانیان و سازندگان بنا: با توجه به تاریخ کتیبهٔ مذکور، این بنا از کاروانسراهایی است که به دستور شاه عباس اول صفوی احداث شده است. سیر تحول بنا: چنان که گذشت، بنا احتمالاً از اواخر قرن دهم هجری قمری است. در دورهٔ معاصر، این کاروانسرا مدتی پاسگاه ژاندارمری بوده و بخش‌های مختلف آن تقریباً سالم باقی‌مانده است. نکاتی دربارهٔ معماری بنا: کاروانسرای کوهپایه از نمونه‌های نسبتاً بزرگ این نوع بناست. در اینجا نیز، مانند دیگر کاروانسراها، حیاط میانی را ایوانچه‌ها و حجره‌های پشتشان احاطه کرده‌اند. چهار ایوان در میانهٔ اضلاع این حیاط واقع است، که در پشت سه تای آنها، سه دری واقع است. این اتاقها به بزرگان و مسافران ویژه اختصاص داشته است. اسطبلها نیز در پشت حجره‌ها و بر گرداگرد بنا واقع اند. حجره‌های این کاروانسرا، در مقایسه با نمونه‌های مشابه، ابعاد کوچکی دارند و در عوض، جای بیشتری به اسطبلها اختصاص یافته است. حلقهٔ اسطبلهای پیرامون کاروانسرا را ایوانهای میانهٔ هر ضلع و فضاهای پشت آنها بریده و درنتیجه، این حلقه چهار بخش مجزا شده است که راه ورود به آنها از گوشه‌های حیاط است. در ابتدای این ورودی‌ها، حجره‌های بزرگی برای چهارپاداران احداث شده است. ؛ و در کنار این حجره‌ها، بخشی نیز به صورت سکو کمی بالاتراز سطح زمین قرار دارد. راه ورود به کاروانسرا در ضلع جنوب شرقی آن است. سردر بنا مرتفع است و ایوانچه‌های دو طبقهٔ طرفین آن از امتداد افقی نمای خارجی کاروانسرا پیش آمده و اهمیت بسیاری به ورودی بخشیده‌اند. ردیف طاق نماهای کوچک و بزرگ (یک در میان) و برج‌های طرفین و کنگره‌های لبهٔ بام و تزئینات آجری براهمیت بنا افزوده و در مجموع، ساختمانی مجلل در کنار میدان روستا پدید آورده‌اند. امروزه پیشانی سردر فروریخته، اما هنوز آثار عظمت گذشتهٔ آن مشهود است. در طرفین سردر، دو حجره با قاعدهٔ هشت قرار دارد که ورود به آنها تنها از خارج بنا ممکن است. وجود چنین فضایی از وجوه تمایز این کاروانسرا از بناهای مشابه آن است. در طبقهٔ دوم این فضاها نیز، حجره‌هایی دیگر احداث شده که رو به خارج کاروانسراست. در نمای ورودی، حفره‌های بازشو حجره‌ها به بیرون بنا، ورودی را متخلخل و غیر بیابانی نشان می‌دهد. دستگاهِ ورودی این بنا مفصّل است. در پشت سردر، هشتی وسیعی، با غرفه‌ها و فضاهایی در دو طبقه در پیرامون آن، واقع است که به تیمچه‌ای کوچک می‌ماند. غرفه‌های طبقهٔ دوم این فضا دیواره‌های مشبک آجری داشته و به واسطهٔ آنها، فضاهای ورودی نور می گرفته است. امروزه این دیواره‌ها از بین رفته است. فضاها و حجره‌های طبقهٔ دوم دستگاه ورودی تهویهٔ مناسبی دارد و احتمالاً برای استفادهٔ اشخاص و مسافران مهم بوده است. بعلاوه، غرفه‌های طبقه دوم با ایوانچه‌هایی در طرفین ایوان جنوب شرقی مرتبط اند. بدین ترتیب، نمای این جبههٔ صحن تقریباً در حد دو طبقه است؛ و بدین گونه، جبههٔ ورودی درحجم کلی بنا صورتی شاخص یافته است. در نمای خارجی کاروانسرا، چهار برج بلندِ گوشه‌ها و سه برج میانهٔ اضلاع آشکار است. بر بالای این برج‌ها و در سراسر لبهٔ بام، کنگره‌هایی با محل‌های تیراندازی تعبیه شده است که نشان می‌دهد طراح حفاظت و دفاع از بنا را مّد نظر داشته است.