جهش تولید | پنج‌شنبه، ۱۴ فروردین ۱۳۹۹

پل تاریخی بابا محمود - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

پل تاریخی بابا محمود

ازدیگر آثار تاریخی این منطقه پل بابا محمود است که تأسیس آن به سال 702 هجری و بنا به روایتی 712 هجری بازمی گردد. یعنی همزمان با ساخت مقبره محمد بن بکران .

قدمت این پل با توجه به سابقه نزدیک به هشتصد ساله خود حقیقتا قابل تعمق است این پل توسط حاکم محلی که دست نشانده ایلخان مغول بود بنام اولجاتیو و نامش بابا محمود پدر محمد اشترگانی است پی ریزی و بنا شده است یکی از ویژگی های این بنا داشتن گرده ای ملایم در حرکت معماری پل است که تقسیم فشار آب را در دو سوی پل تنظیم می نماید. این پل بارها توسط حاکم زمان تعمیر و بازسازی شده است طول پل حدود 152 متر، عرض از 5 الی 8 متر متغیر است و ارتفاع آن از سطح بستر رودخانه 720 سانتی متر می باشد


پل بابا محمود، فلاورجان

تاسیس آن به سال 702 هجری و بنا به روایتی 712 هجری بازمیگردد. این پل توسط حاکم محلی که دست نشانده ایلخان مغول بود بنام اولجاتیو و نامش بابا محمود پدر محمد اشترگانی است پی ریزی و بنا شده است. یکی از ویژگی های این بنا داشتن گرده ای ملایم در حرکت معماری پل است که تقسیم فشار آب را در دو سوی پل تنظیم می نماید. این پل بارها توسط حاکم زمان تعمیر و بازسازی شده است طول پل حدود 152 متر، عرض از 5 الی 8 متر متغیر است و ارتفاع آن از سطح بستر رودخانه 720 سانتی متر میباشد.

این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۴۵ با شمارهٔ ثبت ۶۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این پل در 28 کیلومتری جنوب غربی اصفهان و حدود 2 کیلومتری پیربکران بر روی زاینده رود ساخته شده است. این پل چون در باغ محمود که از روستاهای شهرستان لنجان است قرار گرفته به پل باغ محمود نیز شناخته می شود.


این پل برروی زاینده روددرشرق روستای سهرفیروزان که طبق اسناد تاریخی شهری باستانی (شهرپیروزان)وروزگاری درکنارشهر(جی) یا(گی)تنهاشهرهای فلات مرکزی ایران بوده اندبه دستورحاکم محلی به نام بابامحموداحتمالابرروی بقایای پل باستانی که محورارتباطی شهرپیروزان باشهر(گی یاجی)بوده است بناشده است. لازم به توضیح است مقبره بابامحموددراین روستا موجود و مسجدی قدیمی به نام بابامحمودبامرمت سازمان میراث فرهنگی مورداستفاده اهالی می باشد.

با تشکر از جناب محمد طیاری برای ارایه توضیحات



مهدی فقیهی -پیربکران که نام آن را ازمحمد نامی که یکی از عرفا و علمای بزرگ نیمه دوم قرن هفتم  هجری بود اخذ شده است در 20کیلومتری ضلع غربی اصفهان و10 کیلومتری شهر فلاورجان قرار دارد. این شهرستان از اواخر قرن هفتم و اوایل قرن هشتم (ه.ق )رشد چشمگیری یافت و کانون تجمع زهاد و عرفا گردید و به مرکزی علمی و فرهنگی بدل شد .از آن پس  تعداد زیادی از طلاب به این دیار روی آوردند به همین دلیل بناهای زیادی در راستای گسترش شهر خصوصا در زمان سلطنت حاکم وقت مغول سلطان  اولجایتو که پس از اسلام آوردن نام خود را به خدابنده تغییر داد  احداث گردید . از میان بناهای آن دوره می توان به مسجد و مناره های اشترجان ، بقعه پیربکران ،بقایای شهر تاریخی فیروزان ، مسجد و مناره بابا محمود ، بقعه امامزاده زیدبن علی بن موسی و قبرستان استرخاتون اشاره کرد. همچنین  در حدود 700 سال پیش پلی با طول بالغ بر 15 متر ، عرض 5 و دهانه ها و چشمه نماهای 15 گانه احداث گردید و بنابر رسم متداول قرون هفتم و هشتم  که به علما و زهاد و روحانیون لقب بابا اطلاق می شد به پل بابا محمود شهرت یافت. پل مذکور که  دو سوی رودخانه را به هم پیوند می دهد با شالوده سنگی و ملات ساروج پی ریزی شده است و روی پایه های سنگی ساختار آجری ساده به شیوه خفته دیده می شود. این ساختار باعث پدیدار قوسهای جناقی نگهدارنده و دهانه ها و چشمه هایی شده که هر کدام از آنها  در قابها و طاق نماها جای گرفتند و بخشی از بار قسمت فوقانی پل را به دوش می کشند .در فواصل چشمه های زیبای این پل که هر کدام بیش از سه متر پهنا دارند چشمه نماهایی دیده می شود که علاوه بر زیباتر کردن ساختار پل در هنگام طغیان رودخانه عنصری موثر جهت جلوگیری از تخریب پل به شمار می آیند بالاتر از این قسمت  نیزمعبر پل واقع است و در دوطرف با شیبی ملایم به ساحل رودخانه ختم می شود در دو سوی این معبر دست اندازهایی آجری ساخته اند تا خطر سقوط آبرین پیاده را به حداقل رساند. پل بابا محمود که در گذشته در فهرست آثار تاریخی به شماره ملی  634  مورخ  25/12/45 به ثبت رسیده است در حال حاضر علاوه بر جلوه تاریخی بستری مناسب جهت آمد و شد اهالی منطقه را فراهم ساخته است .




در بین پل های قدیمی لنجان، پل بابا محمود متعلق به قرن هفتم و دوره مغول از قدمت بیشتری برخوردار است در عین حال پذیرفتن آن به این شکل قدری مشکل به نظر می رسد، زیرا رودخانه ی زاینده رود تقریبا لنجان را به دوقسمت تقسیم می نماید و هر دو سوی رودخانه دارای امکاناتی بالقوه و بالفعلی بوده اند که ساکنان آن می توانسته اند از نعمات و امکانات ناشی از آن برخوردار شوند، مضافا اینکه رودخانه اگر فصول کم آبی داشته، فصول پرآبی نیز داشته است، مزید بر آن یکی از راه های مهم جنوب و غرب نیز از لنجان عبور می کرده و این در حالی است که منطقه لنجان قبل از اسلام نیز مسکون بوده، در این صورت نمی توان پذیرفت که ساکنان دو سوی رودخانه با هم مراوده نداشته اند و برای انجام آن فرسخ ها راه را می پیموده اند تا این مراوده برقرار شود، بنابراین منطقی ترین راه این است که گفته شود، پل بابا محمود از گذشته های دور چون دیگر پل ها که در بعضی از نواحی رودخانه وجود داشته در دوره های مختلفی بالاخص با برخورداری از همت افراد خیر و نیکوکار فرصت تعمیر اساسی یا بخشی از آن فراهم گردیده، مثلا آیا می توان باور کرد در دوران سلجوقیان خصوصا دوره ملک شاه که اصفهان و لنجان رویه آبادانی می نهد و مورد توجه قرار می گیرد و راه جنوب غربی از این منطقه می گذرد و اهمیت بسیار می یابد و در نزدیکترین فاصله با سهروفیروزان فعالان اسماعیلی در قلعه بزی جای می گیرند هیچ پلی بین سمت غربی و شرقی رودخانه وجود نداشته باشد؟

متاسفانه از ویژگی های تاریخ ایران همین عدم توجه توسط حاکمان در گذشته بوده، بهترین آنان در شرایط کارآمدی گویا، وظیفه ای جز برقراری امنیت نداشته اند تا شاید بتوانند مالیات بیشتر و بهتری دریافت کنند و به همین دلیل عدم تداوم و استمرار و تکامل امور و پدیده ها دیگر ویژگی تاریخ ما شده، علی ایحال پل معروف بابا محمود پس از پل شهرستان دومین پل قدیمی بر روی زاینده رود محسوب می شود.

پل بین روستای کرافشان و اراضی زراعی سهروفیروزان قرار دارد. آقای محمودیان در کتاب زاینده رود وجه تسمیه ی آن را در این می داند که بانی پل بابامحمود، پدر محمد اشترگانی، منشی مخصوص الجایتو و سپس ابوسعید بوده، همان کسی که مسجد اشترگان را تعمیر کرده و خواجه فرج الدین ملقب بوده و آقای مخلصی در کتاب پل های قدیمی ایران اعتقاد دارد به وسیله محمدبن محمودبن اشترگانی ساخته شده و چون در باغ بابا محمود قرار داشته به پل بابا محمود مشهور شده است.

این پل در زمان صفویه و سپس یک بار نیز توسط اداره راه تعمیر شده است و از این لحاظ به باغ محمود نیز معروف است که در محل باغ محمود از دهات گرکن لنجان واقع شده است.

طول پل به 70/152 متر و عرض آن از ابتدا تا انتها متفاوت بوده و از 80/4 تا 5 متر متغیر می باشد و دارای 15 دهنه است که اندازه دهانه ها به ترتیب از شرق به غرب 8/45، 4/6، 10/6، 20/32، 6/6، 5/6، 85/6، 5/6، 20/5، 21/4، 47/4 متر است. اختلاف دهنه ها مربوط به تعمیرات پل است و مسلما در موقع ساختمان اولیه پل دو فرم دهانه با دو اندازه بیشتر برای پل در نطر نگرفته بودند، پلان 15 چشمه ای پل بابامحمود با تاق جناغی و دهلیزهای بلند و باریک بر روی پایه ها، آب بر های نیم دایره که در پایین سنگی است و بر روی آنها آجر و ساروج به کار رفته، فاقد تزئینات است و به شماره 634 ثبت تاریخی شده، البته در دهه های اخیر در راستای پاسخگویی به کثرت تردد و رفع ترافیک و از سوی دیگر ضرورت حفظ این اثر ملی در مجاورت آن پلی بتنی احداث گردیده است