جهش تولید | سه‌شنبه، ۲۹ مهر ۱۳۹۹

نگاره بر تخت نشستن داریوش - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

نگاره بر تخت نشستن داریوش

Loading the player...

دانلود

نگاره بر تخت نشستن داریوش
این نگاره در اصل در پلکان آپادانا قرار داشته است. اما چون در این نگاره خشایار شا که در زمان ایجاد نگاره ولیعهد بوده و مجبور از ادای احترام به داریوش بوده و در پشت سر داریوش در کمال احترام ایستاده برایش غیر قابل تحمل بوده از پلکان آپادانا کنده شدو در قسمت بریده خزانه در ایوان های شرقی و جنوبی  حیاط خزانه کار گذاشته شد. در این نگاره آسیب هایی که به صورت شاه وارد آمده بدون تردید محصول خشم سربازان اسکندر است. چون دیگر افراد نگاره صدمه ای ندیده اند. چشم پادشاه را در آورده اند و به بینی و دهان او ضرباتی وارد آمده است. اما درباره سر شکسته دبوس شاه می توان چنین برداشت کرد که این قسمت از دبوس از طلا یا سنگ های قیمتی بوده است و محل آسیب حاصل دستبرد است. البته این امکان وجود دارد گه چشم های شاه نیز از گوهری گران بها بوده باشد.
 
مجلس نگاره داریوش با خشایار شا در مقام ولیعهدی در پشت سر یکی از زیباترین و شاید زیباترین نگاره تمام تخت جمشید است و در میان تمام نگاره های ایران باستان از جلوه و تبلور خاصی بر خوردار است.برای ساخت این مجلس از سنگ آهک خاکستری رنگ محلی که در تمام بناهای تخت جمشید به کار رفته  استفاده شده است. سطح سنگ صاف و صیقلی است.از این نگاره در همین حیاط دو نسخه وجود دارد که نسخه جنوبی آن آسیب کمتری دیده است: موضوع مجلس جلوس رسمی داریوش در بارگاه سلطنتی است. شاه با لباس رسمی نشسته است و وزیر تشریفات دربار پس از شاه بلند پایه ترین مقام در پارس که به حضور پذیرفته شده است در حال گزارش است. میان شاه و وزیر در حال گزارش دو آتشدان قرار دارد. خشایار شا در مقام ولیعهدی(واسپوری) در حالی که دو نفر از بزرگان دربار را در پشت سر دارد پشت سر شاه ایستاده است و تمام مجلس در زیر یک سایه بان بسیار پر کار قرار دارد. که مزین به نقش اهورا مزدا و شیرانی در حال حرکت از دو سمت به طرف مرکز سایه بان است.بیرون از سایه بان در هر طرف مجلس دو نفر نگهبان ایستاده اند. تمام مجلس با حاشیه ای از گل قاب گرفته شده است. طبق سنت افراد خاندان شاهی کمی بزرگتر تصویر شده اند. از نظر ویژگی های صوری و همچنین لباس شاه و ولیعهد کاملا" به هم شبیه هستند. نمایش همه افراد مجلس نیم رخ است.
 
شاه و ولیعهد دارای ریشی بلندند که قسمت پایین آن ها مستطیل شکل است. شباهت کلاه شاه و ولیعهد در این نگاره حامل پیامی از برگزیده شدن خشایار شا به ولیعهدی(واسپوری) داریوش در خود دارد. ولیعهد پس از برگزیده شدن مجاز به بر سر نهادن کلاه بلند موسوم به کیتانیس بوده است. کلاه های شاه و ولیعهد در این نگاره به شدت آسیب دیده است. به گمان قوی این کلاه ها یا به عبارت دیگر تاج ها پوششی از طلا و گوهر داشته اند که به هنگام غارت خزانه وسیله چپاولگران از جای کنده شده اند. شاه دبوس شاهی را که قبضه ای گوی مانند دارد در دست راست نگه داشته است.
 
شاه و ولیعهد هر دو گل زندگی(لوتوس / نیلوفر آبی) را در دست چپ دارند. این گل با ظرافت زیادی با دو غنچه در دو طرف حجاری شده است و از گل های بدون غنچه دیگر بزرگان در نگاره های آپادانا متمایز است. تخت بی دسته شاه ساده و بلند و با پشتی صاف و بلند است. با این همه ساخت و پرداخت این تخت از زیبایی کم نظیری بر خوردار است و در حالی که از نظر هنری هر تکه آن گویای پیامی جداگانه است به کمک آن می توان از هنر نجاری و میزان پیشرفت آن در عصری بسیار دور برداشتی داشت. البته در این جا نیز مانند حجاری دروازه ملل ردپای هنر بین النهرین باستان به چشم می خورد. در تخت داریوش بخش میانی هر یک از پایه ها به شکل پنجه شیر ساخته شده و چنین می نماید که بقیه پایه به سمت بالا خراطی شده است. ظاهرا" تخت اصلی و زیر پایی که پایه هایش به شکل پای گاو است با لایه ای از طلا پوشیده بوده است. این که شاه نشسته و ولی عهد ایستاده در یک سطح قرار گرفته اند امری تصادفی نیست.
 
تخت شاه در این مجلس طوری طراحی شده که کسی بلند تر از شاه نشسته نیز نیست. البته چون خشایار شا پسر و جانشین شاه است اجازه داشته که هم قد نشسته او مطرح شود. ولیعهد به جای اینکه دبوسی در دست داشته باشد دست راست خودرا درست به همان حالتی نگاه داشته است که داریوش در نگاره آرامگاهش در نقش رستم به حالت نیایش فروهر(نقش سمبولیک اهورا مزدا) در برابر آتش بلند کرده است. جلو شاه دو آتشدان یا عود سوز بر روی زمین قرار گرفته که احتمالا" اصل آن ها از طلا یا نقره بوده است. سربازان اسکندر به این آنش دان ها آسیب زده اند.
 
احتمالا" حالت وزیر دربار که جلو شاه از سر احترام سر خود را خم کرده و برای پرهیز از برخورد نفسش با شاه و آتشدان دستش را جلو دهان نگاه داشته نیز سبب خشم غارتگران شده است! وزیر تشریفات هم به سبب مقام بلندش با عصایی که نشانه قدرت است تصویر شده است. از دو نفری که پشت سر ولیعهد قرار گرفته اند( شاید در حقیقت ولیعهد سمت راست شاه می ایستاده و این دو نفر در سمت چپ) یکی ملازمی است که حامل حوله شاه است و دیگری اسلحه دار شاه است. بدون تردید حوله دار یک خواجه است. جالب توجه است که قسمت بالای حوله به منظور برگرفتن سریع و عملی آن از دست حوله دار درست مانند یک دستگیره به طرف پایین به دقت تا خورده است.پشت سر حوله دار اسلحه دار شاه که یکی از بزرگان مادی است ایستاده و اسلحه شاه را در دست دارد. انتظار می رفت که اسلحه دار شاه فردی پارسی باشد اما انتخاب یک بلند پایه مادی به اسلحه داری نیز یکی از سیاست های ظریف گزینش در دربار هخامنشی است. این گزینش تاکیدی است بر اعتماد شاه به کسی که اگر چه در حقیقت ایرانی است اما در هر حال از قومی دیگر است. تزیین پر کار غلاف دشنه(اکیناکه) ای که اسلحه دار بر کمر دارد در نهایت زیبایی و ظرافت است و بی گمان در میان مجموعه نگاره های تخت جمشید یکی از زیباترین ها است. حتما" این دشنه متعلق به شاه است. در طول قبضه دشنه دو شیار موازی وجود دارد که در دو طرف آن مانند یک قطعه کریستال به شکل مثلث و مربع تراشیده شده است. غلاف دشنه که لابد در اصل از فلزی گران بها بوده است به وسیله آلتی فلزی مرکب از صفحه ای که با میخ چهارگوش به برگه بالای غلاف وصل شده  و میله ای که از استوانه ای گذشته و کمر بند را سوراخ کرده  به کمر متصل شده است. دسته گلی مرکب از 5 نخلچه برگه بالای غلاف را تزیین کرده است. در بالای غلاف که به شکل سپر است دو حیوان بالدار پشت به پشت که بر روی دو پا ایستاده اند و سرهایشان را به سوی هم بر گردانده اند نقش بسته است. برای جلوگیری از نوسان دشنه به هنگام حرکت و همچنین به منظور دسترسی بی درنگ به آن نوک غلاف با بندی به ران راست بسته شده است. علاوه بر دشنه اسلحه درا تبر زین شاه را نیز در دست دارد. تیغه تبرزین از دهان پرنده ای اردک مانند بیرون زده است.قبضه این تبرزین که ظاهرا" از چوب بوده  برای جلوگیری از لغزیدن با شیارهای موازی ناصاف شده است.
 
کمان شاهی پیدا نیست اما اسلحه دار کمان دانی را که قسمت بالایش شبیه طوطی است و اصل آن از چرم بوده است بر شانه چپ خود حمل می کند.اسلحه دار شاه ترکش به همراه ندارد.این کمان دان که برای حمل تیر و کمان با هم به کار می رود خاص ایرانی ها است. اسلحه دار تیردان را با بندی چرمی نگه داشته است. ضامن فلزی بند چرمی به شکل پای یک حیوان سم دار (آهو) است.این ضامن مانع از آن می شد که بند از دست اسلحه دار به در رود.
 
پشت سر وزیر تشریفات دو نگهبان ایستاده اند. در دست نگهبان سمت چپ سطلی به چشم می خورد که احتمالا" محتوای آن زغال عود سوزهایی است که باید همواره افروخته باشند. بدنه سطل دارای شیارهایی افقی است.