جهش تولید | یک‌شنبه، ۴ آبان ۱۳۹۹

معماری آرامگاه های ایران - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

معماری آرامگاه های ایران

Loading the player...

ابنيه و آرامگاه هاي مذهبي در ادوار مختلف اسلامي، همواره بستري مناسب براي ظهور استعداد و خلاقيت هنرمندان مسلمان بوده است.در اين ميان معماري و تزئينات وابسته به آن، به يکي از عمده ترين جلوه گاه هاي هنر اسلامي تبديل شده و نقوش تزئيني در دستان هنرمندان اسلامي، به عنصري براي بيان عقيده و ارادت خالصانه به خاندان ائمه اطهار عليهماالسلام مبدل گرديد.شهر قم به دليل وجود بارگاه مقدسه حضرت معصومه(س)و خيل کثيري از بقاع امامزادگان، به گنجينه ايي پربار از آثار معماري اسلامي بدل گرديده است و نيز به برکت حضور فرمانروايان مقتدر محلي در سده هاي هشتم تاچهاردهم شاهد ساخت يادمان هاي مذهبي تاريخي متعددي است، که در فرهنگ معماري ايران به «برج هاي آرامگاهي»موسومند اوج هنر ساخت بناهاي آرامگاهي در قم را مي توان در دروه ايلخاني مشاهده کرد.اما از ميان مشاهد و بقاع متعدد در اين شهر بقعه امامزاده خديجه خاتون(س)که بناي آن از قرن هشتم هجري به جاي مانده است، مزين به آرايه هاي تزئيني زيبا و ارزشمندي است که جاي بسي تامل و تفحص دارد. در اين راستا در نوشتار حاضر سعي مي شود علاوه بر پاسخ گويي به سوالاتي نظير بسترهاي شکل گيري معماري و عناصرتزئيني امامزادگان و مقابر شهر قم کدامند؟و خصوصيات معماري و تزئينات بناهاي آرامگاهي قم در دوره ايلخاني چيست؟با روش تاريخي، توصيفي و تحليلي به طور موجز، خصوصيات معماري و تزئينات بناهاي آرامگاهي در دوره ايلخاني برشمرده شود و در نهايت، بناي امامزاده خديجه خاتون با توجه به خصوصيات ذکر شده مورد بررسي قرار گيرد.
در دوره اسلامي معماري آرامگاهي در ايران از اهميت ويژه اي برخوردار بوده است.اين در حالي است که جامعه نخستين اسلامي احداث بناي يادبود را بر محل دفن، شايسته نمي دانست و برآن بود تا حيات مادي انسان را بر جهان خاکي به سادگي پايان بخشد.پس از چندي آن سادگي پيشين از ميان رفت و به تدريج بناهاي يادبود بر فراز قبه بزرگان دين و خلفا شکل گرفت.در ايران به خاطر گرايش هاي شيعي، ساخت اين نوع بناها نسبت به ديگر کشورهاي اسلامي بيشتر مشهود است.غالب بناهاي آرامگاهي به استناد شکل ظاهريشان که داراي«قبه» يا «گنبد» است در اشاره به مفهوم ديني و مذهبي شان«امام زاده»نام گرفته اند. اولين بناي آرامگاهي در ايران امروزي، برج قابوس نام دارد و در قرن چهارم هجري ساخته شده است.از اين زمان به بعدساختن بناهاي آرامگاهي رواج بيشتري پيدا کرده و بديهي است که در منطقه قم همانند و متأثر از ساير مناطق اسلامي آرامگاه هايي ايجاد شده باشد. شهر قم از ابتداي اسلام کانون تجمع شيعيان و مأواي طرفداران«آل علي» بوده است. توجه و علاقه مردم قم نسبت به ائمه عليه السلام باعث شد که تعداد زيادي از فرزندان ايشان به اين شهر که محل امني براي آن ها به حساب مي آمد، مهاجرت نموده و در اين شهر ساکن شوند.بر اساس متون تاريخي بيش از 440 امام زاده در شهر قم وجود داشته است.قم به برکت حضور فرمانروايان مقتدر محلي در سده هشتم شاهد ساخت يادمان هاي مذهبي تاريخي متعددي است، که در فرهنگ معماري ايران به «برج هاي آرامگاهي» موسومند.ابنيه و آرامگاههاي مذهبي در ادوار مختلف اسلامي، همواره بستر مناسبي براي ظهور استعداد و خلاقيت هنرمندان مسلمان بوده است.در اين ميان معماري و تزئينات وابسته به آن، به يکي از عمده ترين جلوه گاه هاي هنر اسلامي تبديل شد و نقوش تزئيني در دستان پيشه وران هنر اسلامي، به عنصري براي بيان عقيده و ارادت خالصانه به خاندان ائمه اطهار عليهم السلام مبدل گرديد.بقعه خديجه خاتون(س)نيز يکي از بناهاي تاريخ مذهبي است که پيشينه آن به دوران ايلخاني(قرن هشتم)باز مي گردد.سراسر سطوح داخلي اين مکان با گچبري هاي نفيس دوره ايلخاني پوشيده شده است، که جاي بسي تحقيق و تفحص دارد.لذا بناي مذکور به سبب برخورداري از نقوش گچبري ارزنده، در شمار نفايس بر جاي مانده از اين دوره هنري است.در نوشته حاضر سعي مي شود که به بررسي معماري و تزئينات اين بناي ارزشمند پرداخته شود.