مسجد جامع کوهپایه

مسجد جامع کوهپایه از جمله مساجدی است که در زمان سلجوقیان بنا گردیده است .
بنای این مسجد پیش از اسلام به عنوان آتشکده بود که پس از ورود اسلام به این منطقه کاربرد آن مذهبی شده است.
این مسجد شامل 3 شبستان است: شبستان اول معروف به شبستان چهلستون است چرا که ستون های بسیار زیادی دارد و به دلیل ارتفاع زیاد سقف و داشتن هوای خنک در فصل تابستان استفاده می شود.
شبستان دوم تِنِبی نام دارد که در فصل پاییز مورد استفاده قرار می گیرد و شبستان سوم معروف به زیر زمین است زیرا در زیر 2 شبستان دیگر قرار گرفته و در فصل زمستان مورد استفاده قرار می گیرد.
قابل ذکر است که ویژگی خاص این مسجد منبر کاشیکاری آن با ارتفاع 3 متر و 12 پله است که در بالای آن کتیبه ای از جنس کاشی به رنگ سفید با خطوط آبی قرار دارد.
مسجد جامع کوهپایه با مساحت 1487 متر مربع در تاریخ 15 آبان سال 1384 به ثبت میراث فرهنگی رسیده است.

مسجد تاریخی جامع کوهپایه متعلق به دوره سلجوقیان می‌باشد که گنبد آن قبل از اسلام مربوط به زمان ساسانیان بوده است. چهل ستون مسجد در سال ۸۰۰ میلادی به این اثر اضافه گردیده است. پیش از اسلام این بنا آتشکده بوده که پس از ورود اسلام به این منطقه تبدیل به مسجد شده است
شکل هندسی ،نحوه چینش آجر وارتفاع گنبدزیبای مسجد جامع وتنها ایوان شمالی مسجد نشانه قدمت آن می باشد . اینک در بافت قدیمی کوهپایه دگر گونی های زیادی حاصل شده واز بافت قدیمی آن خبری نیست وقدمت باستانی کوهپایه از زبان محلی ومسجد جامع معلوم می گردد.
ماکسیم سیرو پژوهشگر معماری می نویسد .بر روی یک صفحه که از تمام قسمتها مجزا است چار طاقی بنا شده که ازلحاظ ابعاد شبیه چار طاقی یزد خواست است واین بنا با ابعاد 6*6متر مححقا مربوط به زمان ساسا نی است ودهانه طاق جنوبی برای احداث محراب مسدود گردیده است  این محراب در سال 710هجری قمری بنا شده است
با بعثت رسول اکرم (ص) به پیامبری و گسترش دین مبین اسلام در ممالک مختلف آن روزگار ، اهتمام ویژه ای صرف مسجد سازی گردید که در دوره های بعد نیز تداوم یافت .بدین تربیت معماری مذهبی در اسلام جایگاه ویژه خود را یافت . عوامل ساخت مسجد عبارت بود از : ادای فرضیه نماز جماعت – تاکید قرآن و برزگان دین بر ساخت و نگاهداری مسجد – مسجد به عنوان پایگاه عقیدتی ، سیاسی ،فرهنگی ،اجتماعی و علمی - -پدیده وقف ، همچنین تقدسی که مسلمانان برای مسجد به عنوان خانه خدا قائل بودند موجب توجه ویژه عمومی به این نهاد مقدس شد. مردمی که خود در خانه های گلین و ساده می زیستند با به خدمت گرفتن معماران و استاد کاران چیره دست ، بناهای با شکوه و زیبایی تحت عنوان مسجد بنیان نهادند که هزاران نفر برای انجام مراسم دینی در آن گرد هم می آمدند. به طور کلی مساجد ایران از چهار گروه شبستانی ، چهار طاقی ، ایوانی و چهار ایوانی تشکیل می شوند. مساجد شبستانی مشتمل بر بخش سر پوشیده در جانب قبله ، حیاط مرکزی ، ایوان جلوی حیاط و صفه هایی در اطراف می باشند. مساجد چهار طاقی شامل چهار ستون در چهار گوشه مربع شکل بوده که به وسیله چهار قوس در چهار جهت اصلی نمایان شده است .این فضا که بر روی آن گنبد مدوری با خیز کم و بدون ساقه قرار گرفته است . به وسیله چهار درگاه به فضای خارج ارتباط می بابد. اولین کاربرد ایوان در مساجد ایوانی را باید در شکل گیری ایوان در جانب جنوب و مقابل گنبد خانه دانست . ایوان شمالی نیز بعداٌ و به صورت قرینه و به صورت قرینه سازی با ایوان جنوبی و جهت استفاده از آفتاب زمستان ساخته گردید. شمار ی از مساجد ایران به شکل تک ایوانی بنا شده اند که از آن میان می توان به مسجد جامع یزد و مسجد جامع سمنان اشاره کرد.( مسجد جامع کوهپایه هم به صورت تک ایوانی می باشد.) از دوره سلجوقی به بعد طرح چهار ایوانی به عنوان شکلی پسندیده و جذاب در معماری مساجد به کار گرفته شده است مسجد جامع اصفهان و اردستان نمونه ای از چهار ایوانی است . به طور کلی مساجد دارای عناصر معماری مشترکی می باشند که آنها را از دیگر بناها متمایز می سازد. این عناصر مشتمل بر صحن ، ایوان ، رواق ، مناره ، گنبد ، شبستان و محراب می باشد . در بخش کوهپایه مساجد زیادی وجود دارد ولی تعدادی از اینها دارای قدمت طولانی می باشند که عبارتند از :مسجد جامع کوهپایه : براساس مدارک واسناد موجود و شکل معماری گنبد ، ایوان و منبر کاشی و گچ بری و نوشته  محراب نشاگر قدمت آن در زمان قبل از سجلوقیان را نشان می دهد .