جهش تولید | پنج‌شنبه، ۱ آبان ۱۳۹۹

مسجد جامع نطنز - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

مسجد جامع نطنز

مجموعه مسجد جامع وبقعه شیخ عبدالصمد نطنز
این مجموعه شامل شبستان هشت ضلعی گنبد‌ دار جنوبی و شبستان‌های شمالی و شرقی و غربی و دهلیزهای پیوند دهنده آن‌ها،‌ آرامگاه شیخ نورالدین عبدالصمد، سر در خانقاه و مناره مرتفعی است.
به استثنای شبستان گنبددار که از بناهای دوره دیلمی است، بقیه مربوط به دوره ایلخانان مغول است که درفاصله سال های 704 تا 725 هجری قمری بنا گردیده است.
پیرامون موقعیت مسجد باید گفت که از سمت شمال و مشرق و جنوب محدود است به کوچه باریکی که چون به ورودی بزرگ مسجد و مقابل مناره و درگاه خانقاه می‌رسد، وسعت یافته و مبدل به میدان کوچکی می‌شود.
مسجد 3ورودی دارد که 1 ورودی جنوبی و 2 ورودی شمالی هستند که ورودی‌های سمت شمال هم‌سطح حیاط هستند ولی ورودی جنوبی دهلیزی است که با 12 پله بلند به کف راهرو مسجد می‌رسد.
وقتی داخل راهرو باشید، سازه قرار گرفته در پشت اولین درب چوبی سمت راست، بنای اصلی و قدیمی‌تر مسجد جامع نطنز است که متعلق به دوره دیلمی و قدمتیبیش از 1040 سال دارد.
در آرایش‌های گچ‌بری آخر این کتیبه نام حیدر نیز ذکر شده است که یقیناً نام استاد گچ‌بر این کتیبه است و در آرایش‌های گچ‌بری محراب مسجد اولجایتو در مسجد جمعه اصفهان مورخ به سال 710 هجری نیز که 3 سال پس از اتمام گچ‌بری‌های مسجد جامع نطنز به انجام رسیده نام این استاد ذکر شده است.
در قسمت فوقانی یکی از ورودی‌های ایوان شمالی که این ایوان را به ساختمانهای مجاور آن اتصال می‌دهد به خط نستعلیق سفید بر زمینه قهوه‌ای گچ بری نوشته شده است‌، صفه روح فزائی که هر آن‌کس دیدش، دل زکیفیت آن صافی و نورانی شد، کرده گچ کاری این ابن غضنفر مهدی، آن که توفیق حقش یاور و ارزانی شد،‌‌ همتش کرد سفید از ره اخلاص چنان، که نجاتش دو جهان رحمت سبحانی شد، تا ز ابر کف دستش گهر فیض چکید، قدر و قیمت ز در و گوهر عمانی شد، فکرت و ذهن امامی پی سال و تاریخ، چون گدایان به در موسی عمرانی شد، پنج پنجه بفکند از ید بیضا و بگفت، رو سفیدی وی از مهدی کاشانی شد.
در کاشیکاری کف ایوان شمالی کتیبه‌ای با این مزمون نوشته شده است، کارخانه حسن اسلامی نطنزی 1326ساعی و بانی کاشی‌کاری این مسجد حضرت آقای حاج سید نعمت الله مرتضوی امام جماعت نطنز
به رقم کریم‌پور نطنزی.
در قدیمی مسجد جامع نطنز که به کوچه مجاور شمالی باز می‌شود، دارای کتیبه‌هایی است که ترجمه آن ، اتمام این در، درتاریخ سنه اثنی و سبعین و تسعمائه است و نصب این در در تاریخ شهر ذی الحجه الحرام سنه اثنی عشر و الف شد،می باشد.
در پایین در به خط ثلث برجسته عبارت، وقف کرد استاد علی ابن استاد حسین نجار نطنزی به سعی و عمل خود این در را مع چهار حبه از جمله سی و شش حبه عصار خانه واقعه در جنب چهار سوق جنب بلده مزبوره بر مسجد جامع بلده که اجاره آن صرف روشنایی مسجد شود، نوشته شده است.
در ایوان جنوبی، برلوح سنگی منصوب، در جرز چپ ایوان جنوبی مسجد جامع نطنز به طول 50 و عرض 25سانتی‌متر به خط نستعلیق برجسته کتیبه، بنای تعمیر و سفید نمودن مسجد جامع به سعی عالی حضرات فضیلت و افادات پناه مولانا محمد باقرا دماوندی و سلاله السادات و النجبایی حاجی میر ابراهیم الحسینی النطنزی به اتمام رسید به تاریخ شهر ذی القعده الحرام سنه 1178کتبه محمد علی ابن محمد سعید الحسینی النطنزی نوشته شده است.
اما در کتیبه لوح سنگی منصوب بر جرز راست ایوان جنوبی به خط نستعلیق برجسته و مورخ به سال 1103 هجری قمری عبارت، بسم الله الرحمن الرحیم به‌توفیق حضرت جبار استاد حیدر نجار ولد مظفر نطنزی به شرح وقفنامچه علیحده تمامت سه طاق از ممر قناتین دستجرده نطنز و باغ و ملک تابعه آن‌را وقف مسجد جامع نطنز نمود که متولی آن هر ساله خاصل آن‌را بعد از وضع موضوعات در وقفنامچه مزبوره صرف تعمیر بر بوریا و روشنایی مسجد مذکور نماید و خلاف کننده به لعنت خدا گرفتار گردد و کان ذلک فی ثامن شهر رجب سنه ثلاث و مائه و الف کتبه العبد الراجی اسنکدر ابراهیم آبادی النطنزی نوشته شده است که مضمون لوح سنگی دیگری بر جرز چپ ایوان جنوبی وقف دو روز آب قناتین دستجرده نطنز مورخ شوال 1259 هجری است.
یکی دیگر از زیباترین اثر این مجموعه تاریخی زیبا، مناره بلند و استوار این مسجد است که بعد از گذشت 720 سال از ساخت آن، همچنان محکم استوار ایستاده و خود‌نمائی می‌کند.
مناره بلند و زیبای مسجد به واسطه سبک جالب و تزئینات کاشی‌کاری به ویژه کتیبه‌ی پهن و فیروزه‌ای ساقه‌ آن بسی ارزشمند و قابل توجه است.
این مناره به ارتفاع 37.20 متر تا سطح بام، محیط 12 متر و 80 سانتی متر و دارای 118 پله مارپیچی است که مابین سردرب مسجد و سردرخانقاه بنا شده است.
درفضایی گود در میان حیاط، با عبور از چند پله به جوی آبی می‌رسیم که این جوی از قناتی واقع در زیر مسجد منشعب شده که در گذشته‌های دور، علاوه بر استفاده نمازگزاران، آب شرب ساکنین پیرامون مسجد را هم تأمین می‌نموده است.
طبق اسناد به دست آمده آب این قنات 2000 سال است که جریان دارد و هم‌چنان به حیات خود ادامه می‌دهد.
بقعه شیخ عبدالصمد نطنزی، شاهکار معماری در دوره ایلخانی
بنای این بقعه با مسجد جامع چنان مربوط و متصل است که به نظر می‌رسد مقارن یکدیگر یعنی در سال 707 هجری ساخته شده‌اند.
محور اصلی بقعه و محراب آن، با محور مسجد نزدیک به 10درجه انحراف دارد و موقعیت راهرو، مقبره و دهلیز مسجد دلیل دیگری است برآن که هر 2 بنا در یک زمان ساخته شده‌اند.
حسین یزدانمهر افزود: گنبد این بقعه هرمی شکل و هشت ضلعی است و براساس لوحه‌ای در بقعه شیخ عبدالصمد، ساخت این بقعه به اسماعیل بنای اصفهانی نسبت داده شده‌است.
وی گفت: در راهرو مشترک مسجد و مقبره شیخ عبدالصمد سردر مخصوصی برای خانقاه ساخته شده که کتیبه آجری آن به خط ثلث برجسته به خوبی قابل خواندن است.
سرپرست میراث نطنز خاطر نشان کرد: برضریح چوبی روی آرامگاه شیخ عبدالصمد نیز کتیبه‌ای به خط ثلث به چشم می‌خورد که عبارت، عمل استاد حسین بن استاد اسماعیل سرشگی النطنزی فی تاریخ نه اربع و سنین و الف سنه 1064 کتیبه عبداللطیف حکاکی شده است.
به گزارش تسنیم بر لوح سنگی روی قبر شیخ عبارت هذا الغفور الرحیم الرحمن اللهم صل علی النبی و الولی و الحسن و الحسین و العباد و الباقر و الصادق و الجعفر و الکاظم الموسی و الرضا و التقی و النقی و العسگری و الحجته القائم محمدالمهدی الغازی صاحب الزمان(عج)، همت مصروف داشت عصمت پناه صالحه خدیجه سلطان بنت شمس طلا در سنه 1045 و این اثر خیر از او باقی ماند، نوشته شده است.
سردر خانقاه و آرامگاه شیخ نورالدین عبدالصمد
زیبا ترین بخش مجموعه مسجد را سردری با پوشش کاشی دارای نقوش و طرح‌های گوناگون به نام سردر خانقاه تشکیل می دهد و چنین به نظر می رسد که پس از ساختن مسجد به سال 704 و آرامگاه شیخ عبدالصمد به سال 707 کار بنایی را ادامه داده و به ساختن خانقاهی پرداخته اند.
متاسفانه جز درگاه یا سردری که به ساختمان مسجد اتصال دارد اثر دیگری از آن به جای نمانده است و این سردر از آجر ساخته شده و در بعضی قسمت ها کاشی با لعاب فیروزه ولاجورد به کار برده اند.
نمونه زیبایی از بناهای کبودرنگ دوره مغولی است که کتیبه بزرگی به عرض 45 سانتی متر به خط ریحان دارد که به طور برجسته بر متن کاشی های فیروزه ای به دور درگاه می گردد.
بخش پایانی کتیبه به مرور زمان ریختگی پیدا کرده بود و بعد از کلمه سنه فقط سرِ حرف سـ دیده می شود ولی در تعمیرات چند سال قبل این کتیبه نیز مرمت و اکنون سنه سته و عشر و سبعمائه 716 در آن خوانده می‌شود.
این مجموعه با شکوه با شماره 188مورخ 18/4/1311 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.