جهش تولید | شنبه، ۳ آبان ۱۳۹۹

مسجد بیرون - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

مسجد بیرون

Loading the player...

دانلود

اين بنا در بيرون شهر ابرقو، از توابع شهرستان شيراز واقع گرديده و بناي اوليه آن از قديمي ترين مساجد ايران به شمار مي آيد . نقشه مسجد در حال حاضر، از نوع مساجد دوايواني است . ايوان غربي بنا به گنبدخانه اي راه دارد که از داخل، مربع و از خارج، نيم دايره است . ضخامت ديوارهاي اين قسمت در برخي جاها بيش از 70/1 متر است . ايوان شرقي، کوچکتر است و محور آن دقيقا با بناي اصلي نمي خواند . تنها ورودي مسجد در حال حاضر در جبهه شمالي از طريق اتاقي به ايوان غربي باز مي شود . علاوه بر اين، دو گذرگاه ديگر نيز وجود دارد که از اتاق هاي جانبي به گنبدخانه و صحن راه پيدا مي کند. بقاياي تنها مناره مسجد، در قسمت شمال محوطه گنبددار واقع گرديده و امروزه تنها قسمت تحتاني آن که براي رفتن به پشت بام استفاده مي شود، بر جاي مانده است . ايوان شرقي که از سه جهت بدان راه است، به دو اتاق کوچک در شمال مربوط مي شود . جبهه هاي جنوبي و شرقي اين ايوان درحال حاضر بي هيچ حصاري به خارج راه دارد . در بعضي قسمت ها، به قصد محصور کردن مسجد، ديواري آجري کشيده اند . ورودي جنوبي بنا به نظر مي رسد که در اصل راه ورودي به بناي ديگري بوده است . بيرون بناي اصلي و غرب در ورودي، اتاق هايي- احتمالا با تاريخ ساخت جديدتر- ديده مي شود . اين تمايز، در محل اتصال ديواره هاي اتاق ها با بناي اصلي - مخصوصا در محل مناره- به خوبي مشهود است . اين اتاق ها ظاهرا کاربردي متمايز از ساختمان اصلي داشته است . در سمت ديگري در ورودي، سه اتاق ديگر به مسجد متصل است که يکي از آنها داراي دري است که مستقيما به داخل بناي اصلي راه مي يابد . دو اتاق ديگر به هم راه دارند و تنها داراي يک ورودي اند که امکان دسترسي به خارج مسجد را فراهم مي آورد . مسجد بيرون ابرقو، با گنبد و طاق پوشش يافته است . طاق ها از نوع دو مرکزه و جناغي- از انواع معماري اوايل اسلام - و نمونه هايي از قوس هاي گهواره اي شکل- مشابه نمونه هاي ساساني و اوايل اسلام- هستند . شکل اين طاق ها و قوس ها، گوياي ساخت آنها در قرون نخستين اسلامي است . تنها کتيبه موجود در بناي فعلي مسجد، کتيبه کاشيکاري سردر ورودي است که به خط سفيد بر روي زمينه لاجوردي نگاشته شده است . اين کتيبه در سه سطر به ارتفاع 65 سانتي متر و طول حدود 5 متر و مشتمل بر وقف نامه اي است که قسمت هاي مهم آن از جمله نام باني و تاريخ آن از بين رفته است؛ اما با توجه به نوع خط نسخ و القاب حاکم مذکور در کتيبه مي توان آن را به اوايل قرن نهم هجري انتساب داد . البته تاريخ بنا نسبت به تاريخ اين کتيبه بسيار قديمي تر است . مهرداد شکوهي، محقق باستان شناسي، با توجه به مطالعات خود به اين نتيجه رسيده است که اين بنا، تغيير شکل يافته يک آتشکاه از دوره ساساني است. نتيجه گيري نامبرده، مبتني بر مسايل ذيل است : جهت بنا که اختلاف قابل توجهي با قبله دارد؛ شيوه طاقبندي و آجرچيني بنا که شباهت زيادي با نمونه هاي دوره ساساني دارد؛ و تفاوت نقشه بنا با مساجد اوليه اسلامي و مشابهت آن با نقشه آتشگاه هاي ساساني. با توجه به ويژگي هاي معماري اين مسجد، به نظر مي رسد که بناي اوليه آن ايوان غربي با گنبدخانه پشت سر آن- در سده هاي اوليه اسلامي بنا گرديده و بخش هاي ديگر در قرون متأخرتر بدان اضافه شده باشد .