جهش تولید | پنج‌شنبه، ۱ آبان ۱۳۹۹

مدرسه نیماورد - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

مدرسه نیماورد

Loading the player...

مدرسه نيم آورد از مدارس ديني اواخر دوره صفوي است كه به سفارش و تشويق زينب بيگم، توسط همسرش، امير محمدمهدي حكيم الملك اردستاني  ساخته شده است و چون در محله نيمآورد  اصفهان قرار گرفته به اين نام خوانده ميشود. اين زوج، بناهاي عامالمنفعه ديگري نيز در اصفهان ساختهاند كه از آن جمله ميتوان به مدرسه كاسهگران  اشاره كرد.

ژان شاردن ، سياح فرانسوي، كه در زمان شاه عباس دوم از اصفهان بازديد كرد، در بخشي از سفرنامه خود درباره محله نيمآورد مينويسد: « ميان اين محله گود نسبتاً بزرگي به نام گود نيماورد است و بالاتر از آن كاروانسراي فيل و كوچه موتابان و سپس قصر و مدرسه ميرزا قاضي شيخالاسلام و بعد خانه ابراهيم سلطان كچيباتي است».

گود نيم آورد هنوز هم به همين نام خوانده ميشود و مدرسه در محل اين گود بنا شده است. اما درباره تاريخ ساخت آن اطلاع دقيقي در دست نيست و در هيچ يك از كتيبه هاي مدرسه، تاريخ اتمام بناي ساختمان آن ذكر نشده است. با اين حال با توجه به تاريخ احداث مدرسه كاسهگران (سال ١١٠۵ هق) ميتوان گفت كه احداث مدرسه نيمآورد و بهره برداري از آن مصادف با اواخر سلطنت شاه سليمان و سالهاي ابتدايي حكومت شاه سلطان حسين صفوي بوده است.

مير سيد علي جناب اصفهاني در كتاب الاصفهان، وسعت مدرسه را ۴٥ × ۴٥ ذرع و تعداد حجرههاي آن را ٦١ عدد ذكر ميكند. اما در بناي كنوني مدرسه كه دو طبقه است، ٧٨ حجره ديده ميشود و علاوه برآن ذكر عدد فرد براي تعداد حجرهها تا حدودي غير معمول است. پس يا عدد ذكر شده در كتاب الاصفهان ناشي از خطاي شمارش است و يا اينكه ساختمان مدرسه محتملاً سابقه تجديد بنا يا اضافه شدن ملحقاتي را دارد.

علاوه بر حجره ها، مدرسه داراي يك مدرس است كه در روبه روي در ورودي قرار دارد و دو ايوان نيز در دو ضلع ديگر بنا ديده مي شود. اين ايوانها را براي تدريس در نظر گرفتهاند و در هنگام اوقات شرعي از ايوان سمت قبله براي اقامه نماز استفاده ميشود. در زمان شاه سلطان حسين صفوي در اين ايوان محرابي ساخته شده كه مفصلترين بخش تزئينات مدرسه را دارد.

در وسط حياط مدرسه حوضي وجود دارد كه در چهار طرف آن به شيوه معمول باغهاي ايراني چهار باغچه براي گلكاري و درختكاري در نظر گرفته شده است.

ساختمان مدرسه، تزئينات كاشيكاري و گچبري فراواني دارد و در برخي جاها با گچهاي رنگارنگ نوعي گچبري معرق ترتيب دادهاند كه حاصل خلاقيت استادكاران اجراكننده تزئينات است و نمونه آن در ديگر بناهاي عصر صفوي اصفهان ديده نميشود.

بجز كتيبه سردر كه متعلق به دوره پهلوي اول  است، كتيبه تاريخي ديگري در مدرسه وجود ندارد. اين كتيبه كه به خط ثلث نوشته شده، مشتمل بر سوره اخلاص و آيات ٧٨ و ٧٩ سوره اسري است  و در پايان آن چنين آمده است:
و قال سبحانه حافظوا علي الصلوات و الصلوه الوسطي و قومو الله قانتين و قال رسول الله صلي الله و عليه و آله و سلم لو ان الغياض اقلام و البحر مداد والارض قرطاس و الجـن حساب و الانس كتاب ما احصوا فضائل علي بن ابي طالب سنه ١٣۴٩.

مدرسه نيمآورد از مدارس مشهور طلبهنشين اصفهان است و عده كثيري از علما و دانشمندان پس از دوره صفوي در اين مدرسه تحصيل علم كردهاند. از جمله اين افراد ميتوان به ميرزا ابوالقاسم رشتي، ابوالقاسم رفيعي مهرآبادي ، آقا سيد محمدباقر درچهاي  و جلال الدين همايي  نام برد.

توليت مدرسه و موقوفات آن از طرف واقفه و واقف (زينب بيگم و همسرش، حكيمالملك) به خانواده ميرزا رشيد اردستاني كه با واقفان بستگي خويشاندي داشته، تفويض شده و پس از فوت او نيز به اعقاب او واگذار گرديده است.

اين مدرسه امروزه نيز براي تعليمات ديني مورد استفاده قرار ميگيرد و با شماره ٣٧٨ – ١١/ ٩/٣٠ در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است

يكي از مدارس قديمي اصفهان مدرسه نيم آورد است كه در بازار اصفهان و در يكي ار محلات شهر كه به همين نام معروف است قرار دارد. وجه تسميه مدرسه دقيقاً معلوم نيست اما آنچه مسلم است اينكه اين مدرسه را يكي از زنان نيكوكار زمان شاه سلطان حسين صفوي به نام زينب بيگم در سال ۱۱۱۷ بنا كرده است. اين زن همسر حكيم الملك اردستاني باني مدرسه كاسه گران بوده است.
مدرسه نيم آورد به صورت ۴ ايوانه بنا شده و از نظر تزئينات كاشيكاري و گچبري بي نظير است. كتيبه سردر مدرسه نيم آورد به خط ثلث سفيد بر زمينه كاشي لاجوردي شامل آيات قرآني است. تاريخ اين كتيبه ۱۳۴۹ هجري قمري است و به نظر محققين از بناي ديگر به اين مدرسه منتقل شده است. خطوط بنائي موجود در سردر مدرسه نيز شامل آياتي از قرآن و احاديث است. در داخل مدرسه نيم آورد نيز قطارهاي گچبري به خط نستعليق مشكي اشعاري نوشته شده كه كاتب آنها ابوالفتوح گلستانه است.
مدرسه نيم آورد علاوه بر شهرتي كه از نظر تزئيناتي دارد به لحاظ وجود بزرگان و علماء و فضلائي نام آور است كه در طول دهها سال در آن به كسب علم و يا تدريس مشغول بوده اند. بطوري كه مدرسه نيم آورد يا نم آورد اصفهان با نام بزرگاني همچون مرحومين ملاحسن نائيني و آقا سيد محمدباقر درچه اي و آقا عبدالكريم جزي و... همراه است. در زمان معاصر نيز اسوه هاي علم و دانش همچون آيت الله بروجردي و مرحوم جلال همائي در اين مدرسه حجره داشته اند و سالها در اين مكان به كسب علم و دانش مشغول بوده اند.