جهش تولید | شنبه، ۳ آبان ۱۳۹۹

قیصریه اصفهان - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

قیصریه اصفهان

Loading the player...

دانلود

در شمال ميدان نقش جهان و روبروي مسجد امام، سردر بازار قيصريه قرار دارد. ساختمان آن در زمان شاه عباس اول به اتمام رسيده و معمار آن استاد علي اكبر اصفهاني بوده است.
سردر بناي عظيم قيصريه مهمترين و با عظمت ترين دروازه هاي ورودي شهر صفوي اصفهان بوده كه از طريق بازار بزرگ قيصريه قسمت اصفهان جديد را به شهر سلجوقي (ميدان كهنه آن روزگار) متصل مي كرده است . بر اين سردر چند تابلو نقاشي مشاهده مي شود كه برخي از آنها اروپائي هاي مقيم دربار اصفهان در آن روزگار را نشان مي دهد. تابلو ديگر نيز شكارگاه سلطنتي است. متأسفانه اين نقاشي ها كه اثر رضا عباسي است به علت مجاورت با هواي آزاد و برودت و گرماي هوا آسيب فراوان ديده اند. در بالاترين قسمت اين سردر صورت دو نيم تنه تيرانداز مرد با لباسهاي معمول آن عصر ديده مي شوند كه تنه آنها شير يا ببر و دم آنها اژدهاست. اين دو تصوير كه بركاشي معرق است بيانگر صورت فلكي اصفهان يا برج قوس است.
توضيح اينكه در روزگاران كهن در ميان ملل متمدن دنيا معمول بود كه براي شهرهاي معروف و مشهور خود طالع و زايچه اي قائل بشوند و پس از انتخاب اصفهان به پايتختي، برج قوس را براي طالع آن انتخاب كردند.
بيشتر جهانگردان بازار قيصريه و ساير بازارهاي اصفهان را توصيف كرده اند. شاردن كه سالها در اصفهان زندگي كرده به تفصيل از بازار قيصريه تعريف كرده و نامگذاري آن به قيصريه را به اين علت مي داندكه سردر اين بازار را مثل يكي از بناهاي قيصريه يا قيساريا در آسياي صغير (تركيه امروز) ساخته اند.
در دو طرف اين سر در دو سكوي وسيع وجود دارد كه با سنگ يشم و سماق پوشانده شده و در آن روزگار زرگران و جواهر فروشان بساط خود را بر روي آنها گسترده و انواع زيورآلات و سكه هاي كمياب را به خريداران عرضه مي كرده اند.
بر بالاي سردر ساعت بزرگي نصب بود كه در جنگ با پرتغالي ها نصيب ايران شده بود.
عمارت نقاره خانه نيز بر بالاي سر در قيصريه ساخته شده بود. نقاره زني و نقاره كوبي از قديم در ايران متداول بود كه طلوع و غروب آفتاب را با نواختن نقاره اعلام مي كردند.
البته نقاره زني و نقاره كوبي به منظور اعلام طلوع و غروب آفتاب نبود چراكه نواختن نقاره در ميدان هاي جنگ براي آماده باش سربازان و تشجيع آنان به نبرد و به هنگام صلح و آرامش نيز در آئين هاي گوناگون و به مناسبت هاي مختلف متداول بود.
در سمت راست عمارت قيصريه محل ضرابخانه و در طرف ديگر كاروانسراي شاهي واقع شده بود. از سر در بازار قيصريه وارد مجلل ترين و بزرگترين بازارهاي اصفهان مي شويم اين بازار كه به بازار قيصريه و شاهي نيز معروف بوده در روزگار صفويه مركز فروش پارچه هاي گرانبهاء بوده و نمايندگان كمپاني هاي خارجي در آنها حجره هائي داشته اند. در جلو سر در حوض آب بسيار بزرگي وجود داشت كه امروز اثري از آن نيست.
در زمان حكومت قاجار و در روزگاري كه مسعود ميرزاي ظل السلطان حاكم اصفهان بود در جبهه هاي سر در قيصريه تغييراتي صورت گرفت و يك حاشيه كاشيكاري در امتداد سه جانب سردر اضافه شده است.
بطور كلي مجموعه قيصريه كه شامل سردر و عمارت نقاره خانه و ضرابخانه و كاروانسراي شاهي است كه يكي از جانبه هاي مشهور شهر اصفهان است كه اكثر قريب به اتفاق سياحان و جهانگردان و مامورين خارجي در خاطرات و سفرنامه هاي خود به تفصيل از آن سخن گفته اند. و اگر چه امروز از نقاشي هاي زيباي آن اثري در دست نيست اما سر در رفيع قيصريه و تالار فوقاني آن يادآور شكوه و عظمتي است كه اصفهان عصر صفوي دارا بوده و خاطره شكوفائي اقتصاد و هنر كشور ما را در اذهان زنده مي كند.
بازار قیصریه : اصفهان ...بازار بزرگ اصفهان با راسته ها ، دکان هایی بر دوسو با رایحه .برخاسته از ادویه های مشرق زمین با قوس وبرش های معماری ، طاق های ضربی ونورگیرها با ازدحام وهیاهوی آدمیان وچهرهای گشاده ی فروشندگان ، فضایی شرقی را بوجود آورده ،که هنوز نشانه های از آنها برجاست. خنکای مطبوع در گرمای تابستان و گرمای دل پذیر در سرمای زمستان از وپژگی های این فضای شرقی وایرانی است. بازار برگ اصفهان یکی از مهمترین ومعروف ترین بازاهای ایران است که آوازه ی جهان گیر دارد . در اوج آبادانی این بازار ،رفت وشد باربران، ازدحام خریداران ، شور وتلاش فروشندگان، دقت و .اعتبار صرافان توجه بازدیدکنندگان پایتخت صفوی را برانگیخته وآنها را به تحسین وامی داشته است که در سفرنامه ها از آن بسیار یاد کرده اند. " کمفر "در سفرنامه اش بازار قیصره رانشانه ی اجتماعی وتوسعه دادوستد شمرده و"شاردن" به آسمانه های آجر پوش ،طاقهای ضربی وسقف های گنبدی و منفذها و روزن های سقف اشاره کرده است . از این منفذ هاست که آفتاب به درون بازار می تابد وآمیزه ی غریبی از نور وسایه را شکل می دهد تا آنکه ساعت بازاریان است . در هر راسته از بازار اجناس خاصی تولید و عرضه می شود مثل بازار کفاش ها، بازار عطار ها ، بازار فرش فروش ها در سفر نامه " اول آریوس" به گران بها ترین پارچه ها واجناس موجود در امپراطوری ایران اشاره شده که در این بازار عرضه می شد و هر کس می توانست نادر ترین تمام امتعه دنیا را در آن بیابد دکان های دو طرف بازار عموما دو طبقه است. که طبقه پایین برای فروش اجناس و عرضه ی آن به خریداران و طبقه بالا معمولا انبار کالا یا کار گاه تولید است. درتقاطع راسته ها ، چهار سوق ها قرار دارد با سقفی بلند تر و زیبا تر از سقف راسته ها ، این چهار سوق ها گاهی در میان ی بازار و در برابر کاروانسرا های بزرگ واقع شده است. چهار سوق ضراب خانه یکی از این چهار سوق هاست که شاهکاری از عصر صفوی است..آجر کاری با طرحهای هندسی واسامی مقدس الله ،محمد و علی که با آجر نهایت زیبایی بر دور تا دور این گنبد نقش شده .تیمچه فضایی سر پوشیده است متصل به بدنه بازار تا تجارت خانه هایی که خورده فروشی ها را تغذیه و نرخ کالاها را تعیین میکند . از تیمچه های معروف بازار اصفهان وزیباترین آن تمچه ملک است . آجر کاری، درهای چوبی معرق ،قوس وبرش های معماری ، نورگیرها وشبکه کاری های سقف این فضای سایه پرور در معماری بازار جایگاهی ویژه دارد


قدیمی‌‌ترین توصیفی که از بازار اصفهان به جا مانده است، شرحی است از قرن چهارم هجری قمری (دوران دیالمه)، در کتاب «رسالهٔ محاسن اصفهان» تحت عنوان «بازار جورین» که می‌‌گوید:
«بازاری بود بر دروازهٔ خور (خورشید) که یکی از چهار دروازهٔ‌ مشهور اصفهان در آن زمان بوده و در فصل نوروز عامهٔ ‌مردم اصفهان با انواع خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها و آلات و ادوات موسیقی یکی دو ماه را در آن محل به تفریح و عیش و عشرت می‌‌‌‌گذراندند و بالطبع برای احتیاج این جمعیت از اغذیه، البسه و غیره بازارهایی برپا می‌کردند و طوافان و بازاریان انواع نعمت‌ها را در آنجا گرد می‌آورند.»
در همین کتاب کالاهایی که در بازار اصفهان عرضه می‌شد، به این شرح آمده است: ظرائف بغداد، خزهای کوفی، دیبای روم، شرب مصر، جواهر بحرین، آبنوس عمان، عاج هندوستان، گلیم‌های آذربایجان و گیلان، فرش‌های اَرمَن و ...
در قرن هشتم هجری قمری، «از بازار مظفریه با شش دروازه و چهارصد باب دکان و حجره که با آجر و گچ بنا شده و در داخل آن چهار کاروان‌سرای بزرگ مجهز به اتاق‌هایی برای سکونت مسافرین و اهل معاملات، با اصطبل، فضای باز، دو مسجد و یک سقایه» نام برده شده است.
ناصرخسرو در سال ۴۴۴ هجری قمری، از عظمت بازار اصفهان در آن دوران یاد کرده است.
بازارهای کنونی اصفهان که شاخه‌هایی از بازار بزرگ سراسری آن است، در دورهٔ صفوی هم‌زمان با بناهای میدان بزرگ و مجموعهٔ‌‌ آثار اطراف آن پدید آمده و توسعه یافتند.
شوالیه ژان شاردن فرانسوی «از بازار قیصریه و بازار بزرگ اصفهان با سردر عالی و تزئینات آجرهای چینی (کاشی‌‌کاری) و سکوهای وسیع (از) سنگ یشم و سماق که (بر آن‌ها) جواهرفروشان و زرگران انواع و اقسام زیورآلات و جواهر‌آلات و سکه‌های کمیاب را به فروش می‌رساندند»، ‌ یاد کرده است. در بالای سردرِ قیصریه، تصویری است که شاه‌عباس را در جنگ با ازبکان، یا در شکارگاه نشان می‌دهد و هم‌چنین تصاویری از مردان و زنان اروپایی نیز دیده می‌شود. ساعت و ناقوس بزرگی هم بالای سردر بازار نصب شده که در جنگ شاه‌عباس با پرتغالی‌ها در هرمز به دست ایرانیان افتاد و به اصفهان انتقال داده شد.
بر سردرِ قیصریه، هم‌اکنون دو پشت‌بغل کاشی‌کاری صحیح و سالم وجود دارد که به شیوهٔ مینیاتورهای دوران صفوی، یک نفر تیرانداز را با سر انسان و تنهٔ شیر و دم‌اژدها نشان می‌دهد. این مجموعه، نمایش برج قوس است که مورخین مشرق زمین، زمان احداث شهر اصفهان را در این برج باور داشته‌‌اند.
شاردن می‌‌نویسد : «از سردر قیصریه وارد مجلل‌ترین و بزرگ‌ترین بازارهای اصفهان می‌شویم که محل فروش پارچه‌های گرانبهاست و گنبد منقش بزرگی در وسط آن قرار دارد. در طرف راست این گنبد، ضرابخانه و در طرف دیگر آن «کاروان‌سرای لَله‌بیک» بنا شده است.» «شاردن» از کاروان‌سرای «مولتانیان» در این بازار نام می‌برد که عده‌ای از مولتانیان هند در آن به تجارت و دادوستد اشتغال داشته‌اند. او به بازار صحافان، صندوق‌سازان، سرّاجان و کاروان‌سرای برنج‌فروشان، بازار لبّافان، آهنگران، کاروان‌سرای گلپایگانی‌ها و کاروان‌سرای حلاّجان، بازار کفاشان و ساغری‌سازان، بازار عطاران، قنادان، داروفروشان و فروشندگان زیورآلات و پارچه‌های کهنهٔ قیمتی و بازار مسگران، راسته‌های ترکش‌دوزها و زین‌سازان و چپق‌سازان و تیر و کمان‌فروشان، هم‌چنین به زیباترین و بزرگ‌‌ترین قهوه‌خانهٔ اصفهان در مدخل بازار قیصریه اشاره کرده است؛ با تالارهای بزرگ و نیمکت‌هایی که به راحتی می‌توان روی آن‌ها نشست.
امتداد بازار بزرگ اصفهان به مسجد جامع و سپس به «بازار عربان» منتهی می‌شود. این بازار را به مناسبت مجاورت با گنبد نظام‌الملک و مسجد جامع، «بازار نظامیه» یا «نظام‌الملکی» نیز گفته‌اند و تا نیم قرن پیش رشته‌های طولانی و متعددی، این بازار را به بازارهای دروازهٔ طوقچی و بازار غاز و میدان وصل می‌کرده است. از انشعابات دیگر آن، بازار ریسمان و مدرسهٔ کاسه‌گران است.
مجموعهٔ آثار تاریخی دیگری مانند مدرسهٔ ملاعبداللّه (مولانا عبداللّه شوشتری)، ساروتقی، مسجد جارچی‌باشی، مدرسهٔ صدر، مدرسهٔ نیماورد؛ و کاروان‌سراهایی از عهد صفویه و قاجاریه مانند کاروان‌سرای مخلص، گلشن و تیمچهٔ ملک و بسیاری کاروان‌سراها و تیمچه‌های دیگر؛ و حمام‌هایی از عصر صفویه، بر اهمیت تاریخی مجموعهٔ معماری بازار بزرگ اصفهان که از سردرِ قیصریه تا سردرِ مسجد اصفهان امتداد دارد، افزوده است.