قلعه خیر آباد

قلعه خیر ابادنغمه سردرگم جوجه كلاغهای نوپا در لابه لای درختچه های انار پیچیده بود و جنب و جوش كشاورزان در كنار مزارع خود، رونق زندگی در اطراف قلعه خیرآباد را معنا می كرد.
 
بوی یونجه سبزرنگی كه در دل كویر از قنات كم نفسی مایه می گرفت، تصویر مبهم كشاورزان در ستون دود اجاق های شعله ور و بنای گِلی اما پرابهت 'قلعه خیر آباد'، ما را به سوی خود می كشاند.
زیبایی منظره این قلعه خشتی،بخصوص وقتی چلچراغ خورشید پسینگاه، رنگ نارنجی اش را هنرمندانه بر صورت این بنا می كشید، هر بیننده ای را مسحور و محوی تماشای خود می كرد.
در اینجا، در دل طبیعت كویر شرق اصفهان و هشت كیلومتری روستای'قهی'، انگار تاریخ قد كشیده است.
حصار خشتی این قلعه پیر هنوز استوار بر جای مانده است و عبور از زیر تاقهایش، تو را با خود به زمانهای دور می برد.
دراینجا ما بدنبال نمادهای حیاتیم. سفر ما، سفری خانوادگی است.چهار نفریم. همگی عكاسان زاگرس نشین و همگی مبهوت جمال بیتای كویر و مات این بنای دوره قاجار .
سراندرپای قلعه همه از خشت و گِل است و در آهنی آن با رنگ قرمزش چنان سیمای كهنه سنت را تحت تاثیر مدرنیسم قرار داده كه انگار رود زندگی هنوز در دل كویری این خطه جریان دارد.
خط خطی های كاه در دل دیوار كاهگِـلی قلعه در پرتو انوار زرفام خورشید جان گرفته است و برخی اتاقهای این بنای فرتوت هنوز در تصرف تارهای تنیده شده عنكبوت زمان نفس می كشد.
در هر اتاق،قصه ای از سادگی حیات گذشتگان را می توان مرور كرد؛ حیاتی كه در درازنای تاریخ، از رشته قنات قلعه خیرآباد هویت گرفته است.
'كیارش اقتصادی'ازكارشناسان و مهندسان مرمت میراث فرهنگی،رمز ماندگاری قلعه ها در دل كویر را، وجود قنات و شرایط كشاورزی می داند و می گوید:زمین در وسط كویر ارزشی ندارد،اینجا مالكیت برحسب آب شكل می گیرد به همین خاطر هم قلعه ها در كنار قناتها پا گرفته اند.
او به وجود هشت قلعه دیگر در شرق اصفهان اشاره كرد كه در صد سال پیش، وقتی ناامنی وجود داشت، كشاورزان در كنار قنوات و مزارع خود،آنها را بعنوان پناهگاه بنا كردند و اكنون خیرآباد، سالمترین آن قلاع است.
با كنجكاوی شورانگیزی وارد فضای قلعه شدیم، بافت داخل آن با روكش گِلی اش از هوشمندی سازندگانش خبر می دهد كه در عین سادگی و بی نظمی معماری بنا، در ساخت آن تمام ملاحظات و اقتضائات آدمهای آن روزها لحاظ شده است .
ظاهر خیرآباد نشان می دهد كه زندگی رعیتی هنوز در تاروپودش جریان دارد،فضای معماری،چیدمان داخل اتاقها، سفیدكاری هایی كه نشان از تازگی و مرمت دارد: همه و همه گواه حسن تدبیر سازگان قلعه خیرآباد در حد رفع نیاز ساكنانش است.
زیر انداز داخل اتاقها به گفته'كیارش اقتصادی، 'جُل'است یعنی فرشی از پارچه های مندرس اعم از بلوز و شلوار كه در چند لایه به هم دوخته شده و ضخامتش از یك پارچه بیشتر است،اما چهل تیكه نیست چرا كه چهل تیكه،مجموعه ای از تكه های پارچه منظم بهم دوخته شده است.
با دیدن این فرش و تنوع رنگ لباسهای كهنه بهم دوخته شده با كوك های درشت و ساده اش، باقیمانده وسایل،ظروف و لباسهای مندرس آویزان در اتاقها و نیز یكدست رختخواب تا خورده كه حكایت از بقایای یك خواب سنگین دارد؛براحتی می توان دریافت كه در اینجا دو عنصر سختی و نیاز، چقدر زیبا با هم همنشین شده اند.
در چهار گوشه قلعه پله های از هم گسسته، ما را به پشت بام می برد، پشت بامی كه تودرتوست و گنبدهای هر اتاق قلعه با قامت كوچكشان به افلاك سر كشیده اند.
همه ظواهر موجود در این مكان حكایت از این دارد كه این قلعه نیمه مخروبه متعلق به دوره قاجار است.
اتاقها در تصرف نگاه عكاسان مرور می شود و یك عكس خانوادگی در كنار تصویر امام، آیت الله بهشتی، طالقانی،رجایی و باهنر و تقویم غبار گرفته سال هزار و سیصد شصت، گوشه ای از تاریخ حیات یك خانواده را در برابر دیدگانمان به رخ می كشد.
در گوشه دیگری، یك چراغ قدیمی نفتی و مهر و جانماز كه همه زیر غبار زمان ماندگار شده ، و جُل مفروش در كف اتاق و آگهی فوت'مرتضی مزرعه كاظمی قهی'نشان می دهد كه پایان حیات ساكنان قلعه خیرآباد
19/8/86 بوده است.
اتاقها خالی از حیات،بوی نای كهنگی می دهد اما تاریخ و زندگی یكدست ساده و بی آلایش اهالی قلعه خیرآباد تامل برانگیز است ضمن اینكه در كنار این كهنگی،ظواهر مرمت هم دیده می شود توگویی'خیرآباد'
با هیبتی نو و تغییر كاربری دیگر در حال تولدی دوباره است،تولدی كه'توماج مقدس زاده' از مالكین این قلعه بی صبرانه انتظارش را می كشد.
او برای رونق بخشیدن حیات در این بنا،دیرگاهی است قدمهایی برداشته و بعنوان كارشناس میراث فرهنگی دشوارترین مراحل كار را خرید یك چهارم قلعه از خرده مالكین آن می داند.
مقدس زاده، مهمترین واقعه در تاریخ قلعه خبرآباد را ثبت آن در آثار ملی عنوان می كند كه در سال 83 به وقوع پیوسته است.
با این حال این كارشناس میراث فرهنگی در باره مرمت بنای مورد بحث از سازمانش گله دارد و می گوید: با ثبت ملی قلعه خیرآباد، مرمت اضطراری آن با هزینه ی شخصی آغاز شد در حالیكه تاكنون اعتباری از سوی سازمان دریافت نكرده ام.
او از جفای روزگار در حق خیرآباد سخن می گوید و می ترسد كه این قلعه مورد بی مهری سازمان میراث فرهنگی قرار بگیرد.
انگار آینده روشن قلعه خیرآباد حاصل ذهن متبلور'توماج 'است كه از دل كویر این دیار نشات می گیرد.
قلعه خیرآباد در پرتو كشت 400 هكتار زمین اطرافش و مرمت و احیاء قنات آن دوباره جان می گیرد و پاتوق كشاورزان می شود.
چشم انداز زیبای آن اكنون با مرمت برخی از اتاقهای قلعه، خاستگاه تورهای گردشگری و انجمن نجوم اصفهان است.
در دل هیاهوی میلاد دوباره قلعه خیرآباد، پلك های روز كویر درحال فرو افتادن است و چشم خسته خورشید آرام آرام نقابش را از صورت بی آلایش خیرآباد برمی گیرد و كشاورزان، فارغ از كار روزانه در كنار درخت خشك شده قلعه به استراحت نشسته اند.
اما قلعه خیرآباد هنوز با آن ظاهر ساده و صفای سكونتگاهی رعیت گونه اش،نگاهش را بر پنجه های پینه بسته مردم كویر بسته است تا شاید رونق دوباره بگیرد و توجه گردشگران را بسوی خود جلب كند.
قلعه خیرآباد،تنها یك اثر منحصربفرد تاریخی در دل كویر نیست بلكه نقطه رویش امید دوباره در غبار زندگی است.


 
   روستاي قهي قبلاً از توابع بخش كوهپايه بوده است. فاصله اين روستا تا شهر هرند 7 كيلومتر و تا مركز استان 80 كيلومتر است . قرار گرفتن در حاشيه كوير، روستا را تحت تاثير قرار داده و داراي آب و هواي خشك است.
قلعه خیرآباد
قلعه وروستای خیرآبادکه زمانی 20 خانوار در آن سکونت داشته اند در نزدیکی خط راه آهن قرار داشته و با یک جاده خاکی با روستای قهی ارتباط دارد
قلعه اکنون خالی از سکنه است ویک قنات به زحمت زمینهای اطراف را آبیاری می کند تاسیس قلعه مربوط به دوره قاجاریه میباشد و به گفته شخص مالک قلعه و مزرعه خیر آباد تا سال 1383 زندگی در این قلعه جریان داشته است
بافت معماری داخل قلعه که توسط میراث در حال بازسازی است بسیار زیباست

بافت داخل قلعه با روکش گِلی اش از هوشمندی سازندگانش خبر می دهد که در عین سادگی و بی نظمی معماری بنا، در ساخت آن تمام ملاحظات و اقتضائات آدمهای آن روزها لحاظ شده است.داخل قلعه سفیدکاری هایی که نشان از تازگی و مرمت دارد مشاهده میشد.
در چهار گوشه قلعه پله های از هم گسسته، ما را به پشت بام می برد، پشت بامی که تودرتوست و گنبدهای هر اتاق قلعه با قامت کوچکشان به افلاک سر کشیده اند.همه ظواهر موجود در این مکان حکایت از این دارد که این قلعه نیمه مخروبه متعلق به دوره قاجار است.اتاقها خالی از حیات،بوی نای کهنگی می دهد اما تاریخ و زندگی یکدست ساده و بی آلایش اهالی قلعه خیرآباد تامل برانگیز است ضمن اینکه در کنار این کهنگی،ظواهر مرمت هم دیده می شود.البته لازم به ذکر است که(به گواه صاحب ملک و قلعه خیر آباد) بعد از  ثبت ملی قلعه خیرآباد، مرمت اضطراری آن با هزینه ی شخصی آغاز شده و  تاکنون اعتباری از سوی سازمان دریافت نشده است این نکته در نظر دوستان بسیار قابل تامل بود.حیات انسانی شیرین و بی آلایش این قلعه تا سال 1384 با حظور 20 خوانوار ادامه داشته است.در نهایت ساعت 1730 قلعه و مزرعه زیبای خیر آباد را به سمت اصفهان ترک کردیم.
اما قلعه خیرآباد هنوز با آن ظاهر ساده و صفای سکونتگاهی رعیت گونه اش،نگاهش را بر پنجه های پینه بسته  کویر دوخته است تا شاید رونق دوباره بگیرد و توجه گردشگران را بسوی خود جلب کند.
 
قلعه خیرآباد،تنها یک اثر منحصربفرد تاریخی در دل کویر نیست بلکه نقطه رویش امید دوباره در غبار زندگی است.





جواب‌های شاخه ای نویسنده تاریخ