شهر آران و بیدگل

 آران و بيدگل، چون گنجي آرميده بر کرانه كويري مركزي ايران داراي پيشينه ‎اي درخشان و تاريخي شكوهمند است. با آنكه طبيعت، قباي سبزش را از پهنه اين سامان به در افكنده است؛ طبيعت و سرشت مردمانش كه جوهره‎اخلاص و صداقت دارد ، سبزينه‎ي ديگر آفريده است. هرچند از رود خروشان در اين كوير تفتيده خبري نيست تا تشنه ‎كامان را سيراب سازد، ولي درياي صفا و محبت كويريان امواجي از احسان و نجابت را پيشكش مشتاقان مي‎كند. در سپهر گستره كوير، ستارگان درخشاني از صالحان و عالمان و انديشمندان، افق جانها را مالامال از نور و روشنايي كرده‎اند و هم آنان درس يكرنگي و صميميت را به كويرنشينان آموخته ‎اند.
آنچه درباره پيشينه آران و بيدگل مي‎توان گفت اين است كه پس از ويراني شهر باستاني سيلك (كه تمدن 7 هزار ساله دارد) در اثر حوادث و تحولات گوناگون آباديهاي كوچك به صورت قلعه و حصار پديد آمده که به منطقه وسيعي به نام «چهل حصاران» شهرت يافت و سپس هر يك از قلعه ها به مناسبتي نامگذاري شد.
اصل واژه «آران» از آرين و نام ديگر قوم آريا، به معناي جايگاه مقدس و مكان گرمسير و « بيدگل » تغيير يافته بي بي گل، ويگل و بي گل مي‎باشد.
زبان مردم اين شهر فارسي رايج اما داراي لهجه‎هاي متفاوتي است و زبان محلي آران و بيدگل در زمره زبانهاي پهلوي قديم به شمار مي‎رود.
بافت قديمي شهر آران و بيدگل نيز مانند ديگر شهرهاي قديمي ايران، داراي برج و... و حصاربندي معتبر و جدا از هم بوده است.
هر يك از اين دو منطقه چندين دروازه و محله داشته و هر يك از دروازه‎ها داراي دربهاي بزرگ و محكم بوده كه شبها بسته مي‎شده است. در سرتاسر ديوار و باروي شهر كه ارتفاع آن به 6متر مي‎رسيده چندين برج به ارتفاع 8 الي 9 متر قرار داشت كه اهالي به هنگام حمله دشمن از آنان به عنوان سد دفاعي استفاده مي‎كرده اند.
در مجاورت هر دروازه آب‎انبار و سقاخانه نيز وجود داشت.دروازه‎ها توسط گذرگاه هاي اصلي و فرعي و راسته‎ها به مركز محله ‎(كه مسجد، حسينيه، آب‎انبار در آن واقع بود) منتهي مي‎شد.
در هر خانه، يك يا چند خانوار كه اغلب فاميل و از بستگان همديگر بودند، به صورت انفرادي يا به شكل جمعي زندگي مي‎كردند و از امكانات مشترك بهره مي‎بردند.
آران و بیدگل، در نهضت 15خرداد 1342 و پس از آن در قيام 19 دي ‎ماه 1356 و سپس درجنگ تحميلي با نثار 720 شهید، رتبه نخست ایثار گری را در کشور از آن خود کرد و پس از سال های دفاع مقدس در حفظ و حراست از دست‎آوردهاي انقلاب و حضور فعال در انتخابات متعدد کارنامه درخشانی از فعالیتهای سیاسی اجتماعی از خودارایه نمود که به پاس این همه خدمات در مردادماه 1375 بر اساس مصوبه هيأت وزيران جمهوري اسلامي ايران، بخش آران از شهرستان كاشان جدا وبه عنوان شهرستان آران و بيدگل در تقسیمات کشوری شناخته شد.  
آران و بیدگل شهری است در استان اصفهان که مرکز شهرستان آران و بیدگل می‌باشد. و چند سال است که از شهرستان ویژه کاشان جدا شده است مردمان این شهر از قوم کاس یا کاسپین هستند که از ناحیه قفقاز در غرب دریای خزر به داخل ایران مرکزی کوچ کرده اند. آران یا آلان یعنی کاشانه و لانه نیز هست. نام کاشان و قزوین نیز از نام این قوم کاسپین ها گرفته شده است. گروهی از این قوم با همین تن صدا در ونیز و در محله آرانز زندگی می کنند
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰، این شهرستان، ۹۷۴۰۹ نفر جمعیت دارد. این شهرستان در شمالی‌ترین نقطه استان اصفهان با دو بخش مرکزی و کویرات شامل سه دهستان و۴ شهر آران وبیدگل، نوش آباد، ابوزیدآباد، (سفیدشهر) و پانزده روستا در شمالی‌ترین نقطه استان اصفهان واقع شده‌است. و چند سالی است که از شهرستان کاشان جدا شده و به مرکز شهرستان تبدیل شده‌است. این شهرستان با وسعت ۶۰۵۱ کیلومتر مربع از شمال به دریاچه نمک و استان‌های سمنان و قم، از غرب به شهرستان کاشان، از جنوب به نطنز و از شرق به اردستان محدود است.
از طریق دو جاده اصلی به کاشان و شبکه راه‌های اصلی کشور مرتبط می‌شود. آب و هوای این منطقه گرم و خشک با تابستانهای گرم و سوزان و زمستانهای سرد و خشک بوده و حداکثر دمای هوا در تابستان به ۴۸ درجه سانتیگراد و حداقل برودت هوا در زمستان به ۷ -درجه سانتیگراد می‌رسد. به لحاظ کویری بودن منطقه، ۱۹۰۰ کیلومتر مربع در تپه‌های شنی قرار گرفته که در اصطلاح محلی به آن بند ریگ می‌گویند. در اعماق و سطح زمینهای نواحی شمال شهرستان معادن غنی و فراوانی وجود دارد که مهم‌ترین آنها حوزه‌های وسیع نفت و دریاچه نمک با وسعت ۲۰۰۰ کیلومتر مربع می‌باشد.
پس از ویرانی شهر باستانی تپه سیلک کاشان دراثر حوادث گوناگون، آبادیهای کوچک و بزرگی به صورت قلعه و حصار پدید آمد و منطقه وسیعی به نام چهل حصار کاشان شهرت یافت، سپس هر یک از قلعه‌ها به مناسبتی نام گذاری شد. اصل واژه آران از «آرین»و به معنای جایگاه مقدس و مکان گرمسیر است و بیدگل تغییر یافته ویگل (شهر بزرگ باستانی) می‌باشد.
زبان اهالی آران و بیدگل، فارسی رایج ولی دارای لهجه‌های متفاوتی هستند. زبان محلی این منطقه که در اصطلاح به آن زبان «دهی» می‌گویند از زبانهای پهلوی قدیم است که تا این زمان در سرتاسر شهرها و بخشهای حاشیه کویر (نطنز، بادرود، زواره و ...) با اندک تفاوت در لهجه رایج است و با زبانهای دیگر ایرانی لری، کردی و مازندرانی وجوه مشابهی دارد. به طور کلی گویشهای پهنه کاشان، خواه روستاهای درون کوهساران و خواه آبادیهای گسترده در کویر و دشت آن، هم از لحاظ واژگان و هم از لحاظ دستوری و آوایی اهمیت خاصی دارد. در سالهای اخیر تحقیقات پراکنده‌ای درباره گویش آران و بیدگل صورت گرفته که مفصل ترین آن در زمینه دستور زبان و فرهنگ واژگان محلی، کتاب «زبان کویر» تالیف عباس علیجان زاده است. از مشاهیر این شهرستان می‌توان به صباحی بیدگلی (شاعر) نظام وفا(شاعر، استاد نیما یوشیج)،غلامرضا اسلامی بیدگلی (چهره ماندگار اقتصاد)حسین عظیمی آرانی(استاد برجسته اقتصاد)، جهانشاه صالح (پزشک، وزیر و ...) اشاره کرد از کوه‌های شهر ستان آران و بیدگل می‌توان به کوه یخاب و بندریگ اشاره کرد
آران و بیدگل در شمال ترین نقطه استان اصفهان و در حاشیه جنوبی دریاچه نمک قرار گرفته است. از شمال به دریاچه نمک و استانهای قم و سمنان از جنوب غربی به کاشان و از جنوب به نطنز و از شرق به اردستان محدود است. وسعت آن در حدود 6 هزار کیلومتر مربع است. شهرستان آران و بید گل دارای چهار شهر بنامهای آران و بید ، نوش آباد ، سفید شهر و ابوزید آباد و دو بخش مرکزی و کویر و در مجموع 11 روستا می باشد . آران وبید گل از پیوند دو شهر قدیمی پدید آمده است  که دارای 19 محله بوده است این مجموعه عظیم شهری با دوازده دروازه به بیرون راه یافته و به شهرها و آبادیهای مجاور میرسد که 7 دروازه آن عبارتند از دروازه کاشان ، زیارت قدمگاه ، نوش آباد و چند دروازه دیگر. این شهر به خاطر بودن در مسیر جاده ابریشم همواره محل عبور و مرور کاروانهای بزرگی بوده که از اروپا عازم مشرق زمین بوده اند.مردم آران و بید گل به حرفه قالی بافی و صنایع مربوط به آن رنگرزی نقشه و پرداخت و یا تجارت قالی مشغول می باشند که مهمترین صنعت این شهرستان است
 

تاریخچه آران و بیدگل
شهرستان آران و بیدگل از قدیمی ترین سکونتگاه های بشری است. پیشینه و قدمت آن به تمدن سیلک مربوط می شود و وجود آثار و قلعه های کهنسال در سرتاسر دشت کویر در محدوده این شهرستان که در اثر اجرای طرحهای عمرانی و صنعتی در دهه اخیر از تعدادی از آنها اثری بر جای نمانده و رشته قنات های که بعضی از آنها از طبقات زیرین بافت قدیمی شهر کاشان عبور می نماید بیانگر پیشینه کهن عمران و آبادانی در این ناحیه است . لیکن بیشترین آثار موجود در مواریث فرهنگی فعلی شهرستان آران و بیدگل مربوط به دوران اسلامی است . بر اساس منابع تاریخی بنای این شهر قبل از بنای شهر کاشان بوده و چندین هزار سال قبل در آنجا دریایی بوده که پس از خشک شدن این شهر بنا شده است.چنان که در قبرستانها به سنگهای عظیمی برمیخوریم که خیلی زیبا و با ظزافت روی آنها حجاری شده است و قدمت آن تا حدود 600 سال پیش معین کرده اند . آران و بیدگل تا اواخر قاجار ، به صورت دو قصبه بزرگ که گرداگرد هر یک از این دو شهر یا آبادی بزرگ برج و بارو و حصار دفاعی جداگانه کشیده شده بود در مجاورت هم قرار داشتند و پس از دوران قاجار نیز بر اساس قوانین تقسیمات کشوری ، هر کدام دارای شهرداری جداگانه بودند . با توجه به اینکه به مرور زمان و در اثر توسعه شهری به یک دیگر متصل شدند . شهر قدیم آران و بیدگل که در حال حاضر به صورت دو نقطه شهری تقریبا به هم چسبیده درآمده اند در گذشته دارای برج و باروهای ( دیوارهای ولایتی ) بلندی بوده که همکنون هیچ اثری از آنها نمانده و تقریبا از بین رفته است. فاصله بین منطقه مسکونی تا دیوار اصلی شهر محل کشت و زرع اهالی و گورستان بوده است. لذا در اوایل دوره پنجاه شمسی در یک دیگر ادغام و از لحاظ قوانین کشوری به صورت یک شهر در آمدند . بر اساس منابعی که از سیاحان غربی به جای مانده در این شهر دو هزار باب خانه و ششصد باغ زیبا وجود داشته و یک هزار نفر کارگر ابریشم کار در آن به کار و فعالیت اشتغال داشته اند.

آب و هوای آران و بیدگل
آب و هوای آران و بیدگل کویری و گرم و خشک است، فصل تابستان آن از نیمه خرداد تا نیمه آبان گرم و سوزان و فصل زمستان آن که از ماه آذر شروع و تا پایان اسفند طول می کشد سرد و خشک است و عمر فصلهای بهار و پاییز بسیار کوتاه است.  حداکثر درجه حرارت در تابستان و گرمترین ماه تیر به 48 درجه سانتی گراد و حداقل درجه حرارت در زمستان تا 5 درجه زیر صفر میرسد. مدت زمان یخبندان 24 ماه در ماههای دی و بهمن است. میزان تبخیر سالیانه شهرستان 26 میلیمتر و متوسط بارش آن 130 میلیمتر است که نصف متوسط بارش کشور است.  اختلاف ارتفاع در شهرستان کاشان موجب ایجاد جریانهای مختلف هوائی و وزش بادهای شدید به روی این منطقه شده است . بارش باران در این منطقه کم و بیشترین موسم بارندگی از ماه آذر تا اردیبهشت و بارش برف در ماههای دی و بهمن است