رونق تولید ملی | دوشنبه، ۲۹ مهر ۱۳۹۸

حا ج محمد حسین خان صدراصفهانی - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

حا ج محمد حسین خان صدراصفهانی

Loading the player...

حاج محمد حسین خان صدر اصفهانی
وی فرزند حاج محمدعلی و نوه حاج محمدرحیم بود که در اصفهان متولد شد. چون وی در عهد جوانی به علافی و کاه فروشی اشتغال داشت، به محمدرحیم علاف معروف بوده است.
از آنجا که در اواخر سلسله زندیه و اوایل سلسله قاجاریه شهر اصفهان به تناوب، در دست سرداران این دو سلسله رد و بدل می¬شد، حاج محمدخان اصفهانی و پدرش همانند حاج ابراهیم کلانتر هم در سلسله زندیه مصدر خدماتی گردیدند و هم در سلسله قاجاریه، پدر حاج محمدحسین و جد وی مباشر شهر اصفهان بودند و جنس دیوانی اصفهان را از محل، تحویل می¬گرفته به ارباب رجوع حواله می¬دادند.
هنگامی که آغا محمدخان قاجار از شیراز به اصفهان گریخت. مرحوم صدر به او پناه داد و از هیچ گونه پذیرایی دریغ نورزید. او نیز هنگامی که به سلطنت رسید، به پاس خدماتی که حاج محمدحسین نسبت به وی انجام داده بود او را به سمت بیگلربیکی اصفهان تعیین کرد.
حاج محمدحسین که از ثروت کلانی نیز برخوردار بود دختر حاج ابراهیم کلانتر را به زنی گرفت و در زمره افراد سرشناس آن روز ایران در آمد و یکباره شاه¬راه ترقی را طی نمود. وی تا زمانی که آقا محمدخان در قید حیات بود سمت بیگلربیگی اصفهان را به عهده داشت.
در سال 1234 ه.ق پس از فوت میرزا شفیع صدر اعظم، حاج محمدحسین خان از طرف فتحعلی شاه به جانشینی وی برگزیده شد و تا زمان وفاتش در 1239 قمری این صمت را داشت. به همین جهت است که آثار او به نام (صدر) مشهور می باشد.
مرحوم صدر در مدت بیست و نه سال حکومت و صدارت خدمات فراوانی انجام داد و موقوفات زیادی از خود به یادگار نهاد و آثار ارزشمندی بنیاد کرد از جمله:
1.    بنای مدرسه صدر در نجف که به مدرسه صدرالاعظم معروف است.(در سال 1226 قمری)
2.    مدرسه صدر بازار در بازار بزرگ.
3.    مدرسه صدر خواجو در خیابان چهارباغ خواجو.
از ژرف نگری مرحوم صدر این است که وی موقوفات فراوانی نیز برای اداره و پایداری این مدارس وقف نمود که تعداد آنها قابل توجه است. در مورد کاردانی، گره گشایی و بخشش، ایثار و تواضع حاج محمدحسین خان در برابر علماء و سادات و دیگر فضایل برجسته اش داستان ها گفته اند که یک نمونه ظریف آن را آقای طبسی در کشکول خود آورده است.
بذل و بخشش های او در نوع خود بی نظیر بود، یک نمونه بارز آن بخشش جالب او در بستر بیماری بود که به مرگ وی منتهی شد. هنگامی که مرحوم صدر در بستر بیماری افتاد، دستور داد آنچه از مال دنیا تحت تملک اوست همه را بین فقرا تقسیم کنند.
مرحوم صدر پس از یک عمر خدمت، سرانجام روز چهارشنبه 13 صفر 1239 قمری در عهد فتحعلی شاه در تهران درگذشت. طبق وصیت جنازه اش به قم انتقال یافته، در اطراف ضریح مقدس کریمه اهل بیت، حضرت معصومه سلام الله علیها طواف داده شد. آنگاه روی تخت روان، در حالی که گروهی قاری قرآن در حال تلاوت آیات الهی او را تشییع می کردند به نجف اشرف حمل گردید.
پیکر پاک مرحوم صدر با احترام تمام در سرداب مدرسه صدر نجف که خود بنیان نهاده بود، به خاک سپرده شد. صد و ده سال بعد از رحلت حاج محمدخان در سال 1349 قمری هنگام بازسازی مقبره وی جنازه آن مرحوم تر و تازه ظاهر می شود که به نقل از مرحوم علم الهدی، مرحوم سید محمد صدر به داخل سرداب رفته به دو طرف صورت وی بوسه زد. آنگاه دستور داد که روی لحد را بپوشانند.
حاج محمدحسین‌خان صدر اصفهانی، ملقب به صدر اصفهانی، امین‌الدوله و مستوفی‌الممالک داماد حاج ابراهیم‌خان کلانتر و باجناغ میرزا ابوالحسن‌خان شیرازی سومین صدر اعظم فتحعلی شاه بین سال‌های ۱۲۳۴قمری تا ۱۲۳۹ قمری است.
حاج محمدحسین‌خان اصفهانی فرزند حاج محمدعلی و نوهٔ محمدرحیم علوفه‌فروش، در اصفهان به دنیا آمد و از افراد ثروتمند آن روزگار بود. در سال ۱۱۹۳ ق هنگامی که آغا محمد خان به واسطهٔ فوت کریم خان از شیراز فرار کرد به منزل حاج محمد‌حسین‌خان آمد و او پذیرایی خوبی از خان قاجار به عمل آورد. بعد از این که پایه‌های قدرت آغا محمدخان در سال ۱۲۰۹ قمری استوار گردید، او محمدحسین‌خان را به سمت بیگلربیگی اصفهان منصوب کرد و در همین زمان او با دختر حاج ابراهیم ازدواج کرد.
محمدحسین‌خان تا زمانی که آغامحمدخان زنده بود، حاکم اصفهان بود. بعد از کشته شدن آغامحمدخان، خان بابا خان جهانبانی (فتحعلی شاه) در شیراز بود، او به محض شنیدن خبر مرگ عموی خود آقا محمد خان به طرف تهران حرکت کرد. او در اصفهان مورد پذیرایی حاج محمد حسین خان قرار گرفت و شاه جوان به پاس خدمات او، او را به تهران برد. در سال ۱۲۲۱ قمری فتحعلی شاه کالینهٔ کوچکی مرکب از ۴ وزیر تحت عنوان وزرای اربعه تشکیل داد که اعضای آن عبارت بودند از: ۱- میرزا محمد شفیع، وزیر اول ۲- محمد حسین خان امین الدوله اصفهانی، مستوفی الممالک و وزیر ثانی ۳- میرزا رضا قلی نوایی وزیر داخله و منشی الممالک ۴- هدایت اله تفرشی وزیر لشکر. بدین ترتیب حاج محمد حسین خان وزیر ثانی شد و هم او بود که میرزا ابوالحسن خان شیرازی باجناغ خود را برای سفارت انگلستان به فتحعلی شاه معرفی کرد. در سال ۱۲۳۴ قمری میرزا شفیع درگذشت و با این که میرزا عیسی قایم مقام فراهانی، پیشکار عباس میرزا در اذربایجان قایم مقام صدارت بود، و علی القاعده می‌بایست او جانشین میرزا شفیع شود، فتحعلی شاه حاج محمد حسین خان اصفهانی را به لقب صدر ملقب ساخت و منصب صدر اعظمی را به او سپرد و لقب امین الدوله را به پسر ارشد او عبداله خان داد. صدر اصفهانی از سال ۱۲۳۴ تا ۱۲۳۹ قمری صدر اعظم بود اما در همان سال یعنی ۱۲۳۹ قمری در گذشت ودر مدرسه صدر که او بانیش بود در نجف اشرف مدفون و صدارات پس از او به فرزندش عبدالله رسید.
در سال ۱۲۳۴ه. ق پس از فوت میرزا شفیع صدراعظم، حاج محمدحسین خان نظام الدوله به جانشینی وی برگزیده شد و از این زمان به «صدر اصفهانی» معروف گردید. دوران صدارت حاجی محمدحسین خان با نومیدی ایرانیان در اثر شکست از سپاهیان روسیه و انعقاد قرارداد گلستان مصادف بود. تنها واقعه سیاسی در دوران صدارت نظام الدوله حمله ایران به خاک عثمانی بود که به دلیل تحریک روس‌ها، اغوای عشایر مرزنشین در کردستان و آذربایجان و میل باطنی عباس میرزا برای جنگ با عثمانی و جبران شکست از روس‌ها رخ داد. درگیری‌های مرزی در ۱۲۳۷ ه. ق با شکست قوای عثمانی و تقاضای صلح و مذاکرات منجر به قرارداد ارزنه الروم پایان یافت.
وزارت مالیه ایران (دوره قاجار)(از ۱۲۲۱ه. ق. تا ۱۲۲۸ه. ق.)
فتحعلی شاه در سال ۱۲۲۱ ه. ق کابینه کوچکی تحت عنوان وزرای اربعه تشکیل داد که محمد حسین خان با لقب امین الدوله منصب مستوفی الممالکی را عهده دار شد و در این منصب برقراری مواجب و محاسبه مالیات ولایات و صدور برات و ... با او بود. از نظر سیاسی حاجی محمد حسین خان امین الدوله به همراه میرزا شفیع در سال ۱۲۲۲ ه. ق پیمان دوستی ایران و فرانسه را در زمان مسافرت ژنرال گاردن امضاء نمود. در سال ۱۲۲۳ ه. ق هنگام ورود سِر هارفورد جونز سفیر انگلیس به تهران، مهماندار او بود.
در ۱۲۲۸ ه. ق فتحعلی شاه، محمدحسین خان امین الدوله را به نظام الدوله ملقب و به ایالات فارس و عراق فرستاد و پسرش را مستوفی الممالک کرد
درسال ۱۲۱۲ ه. ق محمد علی خان قاجار از جانب فتحعلی شاه، حکومت اصفهان را به عهده داشت و حاج محمد حسین خان پیشکار وی بود. در سال ۱۲۱۳ه. ق حسینقلی خان برادر فتحعلی شاه که والی شیراز بود به خیال رسیدن به سلطنت، به سمت تهران حرکت کرد. محمد علی خان قاجار و حاج محمد حسین از اصفهان فرار کردند اما بعد از اینکه فتحعلی شاه نیروهای حسینقلی خان را شکست داد، مجددا حاج محمد حسین به سمت بیگلربیگی اصفهان منصوب گردید. چند سال بعد دوباره حسینقلی خان سرکشی نمود و حاج محمد حسین را از بیگلربیگی اصفهان معزول کرد. محمدحسین خان هنگامی که بیگلر¬بیگی اصفهان بود دختری ارمنی به نام طاووس خانم از ارامنه ساکن در جلفای اصفهان را برای شاه در نظر گرفت که سوگلی فتحعلی شاه شد.

شجره نامه خاندان صدر توسط حاج محمد حسین صدری (خان بابا)، پسر حاج علی اکبر خان صدرالدوله، پسر حاج محمد حسین خان صدرالدوله، پسر محمد ابراهیم خان ناظرالدوله، پسر حاج محمد حسین خان نظام الدوله گردآوری گردیده.