رونق تولید ملی | چهارشنبه، ۲۴ مهر ۱۳۹۸

جعبه سياه - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

جعبه سياه

Loading the player...

 

اريخچه جعبه سياه جعبه سياه موسوم به (کراچ رکوردر ) به اين دليل حائز اهميت است که در تمام سوانح هوايي علت سانحه فقط از آن طريق مشخص خواهد شد اين جعبه پس از سانحه زيگنال هاي ماوراء صوت خود را فقط به مدت 30 شبانه روز مي فرستد و پس از آن در صورت پيدا نشدن براي هميشه خاموش مي شود جعبه سياه در مهلت سي روزه اش از يک باطري اضطراري تغذيه مي کند .

اين جعبه اصلا سياه نيست بلکه نارنجي متاليک و شبرنگ است يعني رنگ جعبه را به گونه اي انتخاب کرده اند که از دور يا شب هنگام به آساني ديده مي شود .اين جعبه به اين دليل سياه ناميده مي شود که فقط پس از بروز سانحه و اتفاق ناگوار براي هواپيما و سرنشينانش به سراغ آن مي روند . نام حقيقي جعبه به طوريکه قبلا گفته ايم کراچ رکوردر است ليکن آن را (پروتکتد فلايت رکوردر ) هم مي گويند و آن محفظه کوچکي به ابعاد 3/19*5/12*50 سانتيمتر است در آن جعبه نوار ضبط مغناطيسي کار گذاشته شده است . جعبه سياه را معمولا در محکمترين و مطمئن ترين مکان هواپيما نصب مي کنند بعضاً نصب در قسمت دم هواپيما يا داخل کابين خلبان ترجيح داده مي شود جعبه سياه تا موقعي که موتورهاي هواپيما خاموش هستند خاموش و غير فعال است اما بمجردي که استارت بخورد و توربين ها روشن شوند نوار مغناطيسي جعبه سياه نيز به کمک دستگاه هاي الکترونيکي اش خود به خود به کار مي افتند و تمامي اتفاقات از لحظه استارت – پرواز تا لحظه فرود را بوسيله يک کد ديژيتالي ( کد رقمي ) ثبت مي کند سرعت ضبط دستگاه تا 768 بيت در ثانيه است.

* مهمترين اطلاعاتي که جعبه سياه به طور اتومات ضبط مي کند عبارتند از :

1- ارتفاع پرواز 2- ساعت پرواز 3- شماره پرواز 4- سرعت پرواز 5- شتاب وارده بر هواپيما 6- تعداد و شرح مکالمات هواپيما با برج مراقبت 7- فرودگاههاي مبداء تا مقصد 8- سرعت هواپيما در قياس با سرعت صوت 9- حرارت هوا محدوده توربين ها 10- حرارت هواي اگزوز توربين ها 11- لرزش توربين ها 12- ميزان جريان سوخت توربين ها 13- چگونگي تهويه هواي سالن هواپيما 14- ضد يخ روي لبه حمله بال ها و اطراف دهانه توربين ها 15- وضعيت قرمز توربيني 16- حالت باز بودن – بالا و پاين شدن – بال ها 17- موقعيت هواپيما در لحظات پرواز مثلاً خوابيدن روي بال چپ يا راست 18- تغييرات فشاري در سطح آئروديناميکي 19- جريان هواي پسا (مقاوم و پس زننده ) و برا (پيش برنده ) و زاويه حمله 20- فشارهوا در درون و بيرون هواپيما و غيره .. نوار مغناطيسي جعبه سياه از جنس بخصوصي ساخته شده و نمونه هاي اوليه آن ترکيبي از نيکل و استيل سخت و الياف ذغالي بود عرض نوار قريب نيم وجب و طول آن 90 متر و داراي 12 خط . ظرفيت نوار 25 ساعت پروازي . بر فرض اگر هواپيما 25 ساعت در پرواز باشد جعبه سياه کليه اطلاعات مربوط به پرواز در اثناي مهلت 25 ساعته را روي خطوط موازي و دوازده گانه خود ضبط مي کند و در پايان مهلت نوار خودبخود پاک شده و جريان ضبط از سر گرفته مي شود بايد خاطر نشان کرد که در پايان مهلت نوار به يکباره پاک نمي شود بلکه به محض اينکه عمر هر يک از اطلاعات ضبط شده به سر ساعت 25 ساعت برسد آن بخش از نوار خودبخود پاک خواهد شد في الواقع ترتيبي داده شده که هميشه اطلاعات مربوطه تا 25 ساعت قبل از سانحه در اختيار قرار بگيرد مسلم آنکه اين امر نتيجه گيري درباره علت يا علل سانحه را اسان تر خواهد کرد ناگفته نگذاريم که سيستم کار کراچ رکوردر- يا همان جعبه سياه - با در نظر گرفتن سيستم هاي ضبطي مدرن ترين کامپيوترها از استاندارد بالايي برخوردار نيست و جنبه سادگي اش زياد به چشم مي خورد اما اين جعبه از نظر قابليت هاي اطميناني و ويژگي هاي مقاومتي در برابر ضربه – حرارت و ساير رويدادها بواقع بي نظير و بي سابقه است . همينقدر بايد دانست که هيچ نيروي خارجي ولو اشعه راديواکتيو يا فشار ناشي از انفجار اتمي نيز قادر نيست به جعبه سياه ضربه بزند يا بداخل آن نفوذ نمايد روکش خارجي جعبه به گونه اي است که دربرابر فشار ناشي از منفجر شدن هواپيما نيز بخوبي مقاومت مي کند . قشر مورد بحث ناشي از سقوط هواپيما و در صورت غرق شدن در دريا فشار حاکم بر ژرفاي تا 600 متري يعني 60 کيلو پاوند بر هر سانتي متر مربع را نيز به راحتي تحمل کرده و متلاشي نمي شود . قدرت مقاومت جعبه سياه در برابر حرارت نيز که معادل 1100 درجه سلسيوس مي باشد حيرت افزاست حرارت 1100 درجه حرارت معمولي هواپيمايي است که پس از سقوط دستخوش حريق شود يک راز تکنيکي مقاومت در برابر چنين حرارتي را ميسر ساخته است و ما اين راز تکنيکي را برايتان مي گوئيم :

روکش جعبه سياه چهار لايه است : 1- لايه خارجي 2- لايه مياني 3- لايه داخلي 4- لايه عايق لايه خارجي و داخلي فلزي هستند و با آلياژ مخصوص تست شده ساخته شده اند لايه مياني – مابين لايه داخلي و خارجي – از يک قشر نمدي مانند خيس مي باشد قشر خارجي سوراخ هاي بسيار ريزي دارد ليکن در حالت عادي اين سوراخ ها بوسيله نوعي لاک مسدود هستند حال اگر هواپيما بعد از آنکه سقوط کرد طعمه حريق شود و حرارت ناشي از حريق به مرز 1100 درجه نزديک شود لاک بر اثر حرارت آب شده و در نتيجه راه سوراخ ها نيز به خودي خود باز مي شود به مجرد بازشدن سوراخها آبي که نمد جذب کرده و تحت فشار بالا قرار دارد بحالت بخار آب درآمده و از سوراخ هاي لايه خارجي خارج شده و به صورت يک ابر حفاظ روي جعبه را مي پوشاند . جعبه سياه بوسيله عايق از جنس تفلون نيز محافظت مي شود در داخل جعبه يک باطري اضطراري نصب شده و باطري مورد بحث نيز حفاظت شده است دستگاه الکترونيک جعبه سياه تنها عضو بدون حفاظ جعبه محسوب مي شود لذا تنها بخش جعبه سياه است که در اثناي سقوط هواپيما بر اثر ضربه از بين مي رود و در مقابل اطلاعات رکوردر باکس دست نخورده باقي مي ماند . بعد از حادثه حال ببينيم بعد از وقوع سانحه در صورت پيدا شدن جعبه سياه اطلاعات ضبط شده در آن را چگونه ارزشيابي مي کنند . مسلم آنکه به محض کشف شدن جعبه سياه آن را بر طبق مقررات بين المللي به مقامات امنيتي ملي کشوري که هواپيما در خاک يا اب آن سقوط کرده است تحويل ميدهند و  کميسيون تحقيق سوانح هوايي مامور بررسي نوار مغناطيسي جعبه سياه و ارزيابي اطلاعات ضبط شده در آن مي شود . کميته تحقيق نوار مغناطيسي جعبه سياه را روي نوار کامپيوتري پخش کرده و از طريق الکترونيکي ارزيابي مي کند بعد از ارزيابي ماکت هواپيما را در لحظه وقوع سانحه تهيه مي کنند و از اين طريق مسير پرواز و اطلاعات پرواز را در لحظه سانحه به صورت دياگرام بدست آورده و سپس آن را به شکل گرافيک پياده مي کنند . حال اگر سانحه نزديک به وقوع بوده باشد بررسي و ارزشيابي آن از حيطه عمل کشوري که نزديک بوده سانحه در فضاي آن اتفاق بيفتد خارج شده و در مسئوليت شرکت هوايي مورد نظر قرار مي گيرد . در بسياري از هواپيماهاي مسافربري عوض يک جعبه سياه دو جعبه سياه نصب مي شود جعبه سياه دوم که به ظاهر شبيه جعبه سياه معمولي مي باشد و (وويس رکوردر ) مي خوانند وويس رکودر که نوار تاپ سکرت هم خوانده مي شود بعد از بروز سانحه فقط در اختيار مقامات امنيتي قرار مي گيرد . تفاوت وويس رکوردر با کراچ رکوردر در آن است که اطلاعات ضبط شده در وويس رکوردر به صورت رمز است و براي نيل به اطلاعات آن مقامات مربوطه از کشف رمز استفاده مي کنند . وويس رکوردر بدون استثناء تمامي سروصداهاي داخل هواپيما بويژه کليه مکالمات کابين خلبان را ضبط مي نمايد سيستم کار جنبه اخير به گونه اي است که فقط صداها و صحبت هاي 30 دقيقه ماقبل سانحه را در خورد ضبط مي کند به عبارت ديگر وويس رکوردر نيم ساعته است . بايستي خاطر نشان کرد اطلاعات مورد بحث بسته به نوع هواپيما و مدل جعبه سياه بستگي داشته و متفاوت است و سازمان هواپيمايي هر کشور حداقل اطلاعات لازم را بر اساس ضوابط مورد نظر و موقعيت جغرافيايي آن کشور تنظيم کرده و به نوار مغناطيسي مي دهد