جهش تولید | دوشنبه، ۵ آبان ۱۳۹۹

بقعه پیربکران اصفهان - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

بقعه پیربکران اصفهان



در سی کیلومتری جنوب غربی اصفهان در شهر پیر بکران یک اثر تاریخی و هنری وجود دارد که نمونه عالی آثار هنری قرن هشتم ایران بشمار می‌رود، در اوایل سلطنت اولجایتو در این محل مردی عارف و زاهد بنام محمدبن بکران وفات کرده و در محل فعلی بقعه که احتمالاً محل تدریس او هم بوده بخاک سپرده شده است و آرامگاه او را از لحاظ تجلیل مقام علمی و مذهبی او با انواع گچ‌بری و کاشیکاری متداول آن دوره تزیین کرده اند. بنای مزبور شامل سه قسمت است : اول رواق بقعه که از کوچه مجاور آن به صحن بقعه منتهی می‌شود. دوم صحن بقعه که دارای سقف بلندی است و در اطراف آن ایوانچه‌ها و غلام گردشهائی واقع شده و دیوارهای هر چهار جانب آن و نیز پوشش طاق ایوان با خطوط کوفی و بنائی و شاخ و برگ و گل و بوته ای گچ بری شده تزیین شده است. سوم آرامگاه پیر بکران که در ضلع شمالی بقعه و متصل به اطاق محفوظی که ظاهراً محل تدریس و ریاضت محمد بن بکران بوده قرار دارد و اطراف و جوانب آن با گچ بری تزیین شده است. کتبیه گچ بری سردر ورودی رواق و تزیینات گچ بری آن بمناسبت آنکه در معرض تأثیر عوامل جوی قرار داشته است آسیب زیاد دیده ولی رواق آن که سردر خارجی بقعه را به مدخل صحن آن اتصال میدهد دارای گچ بریهای جالب است . کتبیه سردر صحن بقعه که بخط ثلث بر زمینه گل و برگ گچبری شده است بشرح زیر می‌باشد: «هذه العماره المبارکه الشیخ المشایخ المسلمین محمدبن بکران فی ثلث و سبعمائه ». صحن بقعه پیر بکران محوطه محصور و مسقف کوچکی است که از سه جانب شرقی و غربی و شمال مسدود میباشد و فقط از قسمت فوقانی جانب جنوبی که محراب عالی گج بری آن در این قسمت واقع است با خارج ارتباط پیدا می‌کند و از همین قسمت باز این جبهه است که عوامل جوی به داخل بقعه نفوذ کرده و آسیبهائی وارد آورده است . تزیینات داخلی بقعه از انواع گچبری و کاشیکاری است، نوع کاشیهائی که برای آرایش داخل بقعه بکار رفته از نوع کاشیهای قرن هشتم هجری و دارای رنگ و لعاب جالبی است که بیشتر این کاشیها را در زمانی که هنوز بناهای تاریخی تحت مراقبت مستقیم دولت نبوده است استفاد جویان ربوده اند و اکنون فقط جای خالی آنها مشاهده میشود، اما قسمت عمده تزیینات گچبری آن خوشبختانه باقی مانده است و بررویهم مجموعه ساختمان و تزیینات بقعه پیر بکران از آثار ارزنده هنری و تماشائی اصفهان است . محمد شاه نقاش کتبیه های اطراف صحن بقعه در دو سطر و به ارتفاع حدود یک مترو نیم از سطح بقعه شامل آیة الکرسی و آیاتی از سوره شریفه دهر است و در انتهای کتیبه‌ها نام استاد هنرمند گچبر بقعه محمد شاه نقاش بشرح زیر آمده است : « … و یطمعون الطعام علی حبه مسکیناً و یتیماً و اسیراً صدق اله عمل محمد شاه نقاش » بر جرز شرقی بقعه اسامی خلفای راشدین بخط بنائی بر زمینه شطرنجی و داخل مربع های بزرگ و همچنین صلوات بر چهارده معصوم (ع) گجبری شده است. و این ترتیب ذکر نام خلفا و ائمه اطهار شیعه در سایر آثار دوران اولجایتو نیز مشاهده میشود. در پائین جرز شرقی تخته سنگی وجود دارد که بحال طبیعی در این محل باقبی مانده و در داخل آن یک فرورفتگی به شکل پا مشاهده میشود که عامه مردم آنرا جای پای دلدل و بعضی هم جای پای اسب الیاس می‌دانند. بین دو جرز ضلع شرقی بقعه در یک طاق نما یا ایوان کوچک به خط کوفی عبارات زیر گچبری شده است : «بسم الله الرحمن الرحیم . سبحان الحّی الباقی » و بر جانب جنوبی این طاقنما بخط ثلث کتبیه زیر مورخ بسال 712 هجری گچبری شده است : « هذه الصفة المبارکة الشیخ امشایخ المسلمین قدوه ارباب المحققین محمدبن بکران قدّس الله روح العزیز سنة اثنی عشر و سبعمائه» در ضلع جنوبی صحن مسقف بقعه پیر بکران محراب بزرگی گچبری شده است که با تزئینات گل و بوته و شاخ و برگ و خطوط کوفی و ثلث مشتمل بر آیه الکرسی و آیاتی از سوره مبارکه دهر آرایشهای گچبری این ضلع بقعه را تشکیل می‌دهد. آرامگاه محمدبن بکران در ضلع شمالی صحن بقعه، مقبره محمدبن بکران واقع شده که بوسیله مدخلی به داخل بقعه مربوط می‌شود، داخل و خارج آرامگاه با تزیینات و کاشیکاری و گچبری مزین شده است و در قسمت فوقانی آرامگاه ایوان دیگری که قسمتی از طبقه دوم این ساختمان را تشکیل می‌دهد و رابط بین دو غلام گردش طرفین آن است واقع شده است، دیوار حد فاصل آرامگاه و صحن بقعه مشبک است و در اطراف این دیوار مشبک کتبیه‌هائی به خط کوفی و ثلث نوشته شده که شامل سوره فاتحه و آیاتی از سوره (یس) و آیه الکرسی و صلوات بر دوازده امام (ع) است و در ذیل آنها کتبیه تاریخی سنگ آرامگاه مورخ بسال 703 هجری قمری و مشتمل بر نام استاد سازنده آن سراج بشرح ذیل قرائت می‌شود: «هذه الروض المقدسه المبارکه لشیخ المشایخ و قدومه ارباب المحققین محی معالم الشریعه معظم معالم الطریقه کاشف اسرار الحقیقه حجة الحق علی الخلق هادی الخلق الی الحق العارف باسرار الربوبیه الواقف بآثار الالواهیه محمدین بکران جعلها الله روضه من ریاض الجنّته فی لیلة اثلثا عاشر شهر ربیع الاول سنة ثلث و سبعمائه عمل سراج ». بر جانب شرقی سنگ مزار محمدبن بکران کتیبه زیر قرائت می‌شود: « هذه الروضه المقدسه الشیخ المشایخ المسلمین قدومه ارباب المحققین محی معالم اشریعة کاشف اسرار الحقیقة واقف بآثار الالوهیه حجه الحق علی الخلق محمدبن بکران نورالله قبره فی سنة ثلث و سبعمائه » آرامگاه محمدبن بکران بوسیله مدخل کوتاهی که بحال خمیده باید از آن گذشت و در ضلع شمالی اطاق آرامگاه قرار دارد و به اطاق تاریکی اتصال مییابد که طاق آن مخروطی شکل است و بر دیوار جنوبی و اطراف طاق آن بخط کوفی و ثلث کتیبه‌هائی مشتمل بر سوره (اخلاص) و آیاتی از قرآن گچبری شده است . ایشان عارف و زاهدی بوده که در قرن هفتم هجری قمری در این شهر می زیسته و شهر نیز هم اکنون با نام این عارف وعالم بزرگ شناخته می شود. بنای این ساختمان که زیر نظر میراث فرهنگی یکی از مفاخر شهر و شهرستان محسوب می شود تا جایی که آن را طاق کسری دوم ایران لقب داده اند. گچ بری های زیبا و ارزنده و کاشی کاری های نفیس آن یکی از برجسته ترین آثار فرهنگی است. در داخل بقعه و در جزر دیوار سنگی از دل آن بیرون آمده که خود حکایت و داستانی ویژه دارد. به عقیده ی اهالی در زمان حیات پیر، کلیمیان این منطقه معتقد بودند که سنگ فوق و فرورفتگی ای که در آن وجود دارد جای پای اسب حضرت الیاس نبی صلی الله علیه و آله وسلم بوده که از این جا به آسمان عروج کرده اند و قصد بردن آن سنگ به اورشلیم را داشته اند. پیربکران با ساختن این بنا و دیوار روی سنگ از بردن و حمل آن به نحوی جلوگیری می کند و در همین مکان به تعلیم شاگردان و مریدان خود می پردازد و سپس به وصیت خود بعد از وفاتش در بقعه به خاک سپرده می شود. در کنار مزار پیربکران قبر دیگری به چشم می خورد که قبر یکی از شاگردان اوست که استاد معماری و گچ بری داخل بقعه است . استاد محمد شاه نقاش که نامش روی گچ بری ضلع غربی دیوار بقعه نماین است. این بقعه که اهمیت بالایی نزد مردم و همچنین اداره ی اوقاف و میراث فرهنگی برخوردار است هم اکنون مورد مرمت و بازسازی می باشد. دور تا دور سنگ و مزار پیربکران آیت الکرسی حجاری شده و در قسمت شمالی بقعه و مشرف بر سنگ آرامگاه، اتاقی کوچک با سقفی مخروطی شکل وجود دارد که به آن چلّه خانه می گفته اند که در واقع اتاقی بحث، گفتگو و راز و نیاز مریدان محمد بن بکران است. در صحن ایوان و ضلع شرقی بقعه کتیبه ای گچ بری وجود دارد که تاریخ پایان بنای بقعه به سال 712 هـ. ق نشان می دهد.