رونق تولید ملی | یک‌شنبه، ۲۸ مهر ۱۳۹۸

باغ هشت بهشت - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

باغ هشت بهشت

{rsmediagallery tags="8bagh" limit="21" }

باغ هشت بهشت (پارک شهید رجایی )
باغ بلبل تنها باغ بر‌جای مانده از باغ‌های کهن دو سوی چهارباغ است؛ باغی که طبق گزارش "میرزا علی‌خان نایینی»، روزنامه‌نگار عصر ناصرالدین‌شاه، باغی بزرگ با خیابان‌های عریض و قطعه‌بندی‌های وسیع بوده و سردرهای عالی و مشتمل بر تالار و ایوانش منظر چهارباغ بوده است. در حال حاضر از باغ بلبل، کاخ آن معروف به هشت بهشت و قسمت‌هایی از زمین باغ باقی مانده که «پارک شهید رجایی» خوانده می‌شود. این باغ ویژگی‌های باغ ایرانی را به شکل ملموس و البته نیمه‌جان حفظ کرده و یکی از مشخصه‌ها و مظاهر چهارباغ توصیف شده در سفرنامه‌های گردشگران است و از این رو اهمیّت احیاء این باغ در شرق محور تاریخی چهارباغ روشن خواهد بود. باغ‌سازی در ایران پیشینه‌ای دیرینه دارد؛ درختان سبز در کنار جوی‌های روان زیباترین و محبوب‌ترین چشم انداز نزد ایرانیان بوده و هست. از این روی ایرانیان پیش‌تر از دیگر ملت‌ها به باغ‌سازی در کنار کاخ‌ها و خانه‌ها و نیایشگاه‌ها روی آوردند تا بر زیبایی معماری شکوهمندشان بیافزایند. پس از اسلام نیز به پیروی از نیکانشان همان شیوه را در پیش گرفتند و کاخ‌ها و باغ‌ها با جوی‌های آب روان بخشی جداناشدنی از یکدیگر شدند.
عناصر تشکیل‌دهنده باغ ایرانی شامل چهار عنصر زمین، آب، گیاه و بناست. در این میان آب و گیاه نقش برجسته‌تری در طراحی باغ ایرانی برای ایجاد محیطی دلنشین‌تر در آب و هوای خشک و نیمه خشک ایران داشته است.  در باغ ایرانی از آب به روش‌های گوناگون برای حفظ شادابی و تقسیم‌بندی باغ و گاه تعیین حریم آن به نحو مطلوب استفاده می‌شده است. در باغ ایرانی از گیاهان بر اساس نوع و میزان محصول، سایه‌اندازی و نقش تزیینی استفاده می‌شود. در حقیقت باردهی و سودمندی ویژگی بارز باغ ایرانی به شمار می‌رود و کاشت گیاهان تزیینی در مرتبه دوم قرار دارد.
برخلاف باغ‌های غربی که بر مبنای حرکت و گذر افراد طراحی می‌شوند، تزئینات باغ ایرانی که در واقع الهام بخش باغ‌های شرقی بوده، برای سکون و استراحت طراحی می شود. از این روی، بنا در آن اهمیت یافته است و از عناصر بارز باغ ایرانی به شمار می آید. آب‌های روان که باغ را سیراب می کنند در فاصله‌های منظمی به صورت آبشارهایی تکرار و در تقاطع‌ها به حوضچه تبدیل می شوند. در گذشته این آب از حوض‌خانه کاخ باغ تامین می شده است. آب‌نماها و  فواره‌ها نیز بیشتر در مقابل عمارت ساخته می شوند.
شاید به جرات بتوان گفت که اوج باغ‌سازی و به کارگیری مطلوب عناصر باغ ایرانی، در دوره صفوی بوده است. زمانی که شاه اسماعیل صفوی باغ وسیعی به نام نقش جهان در اصفهان احداث می کند.در زمان شاه عباس اول که اصفهان پایتخت ایران می شود قسمتی از این باغ به میدان و قسمت‌های دیگر آن به چهار باغ و باغ‌های گوناگون اطراف آن تبدیل می‌شود. از مهم‌ترین این باغ‌ها می‌توان باغ چهلستون، باغ گلدسته، باغ نارنجستان، باغ بادامستان، باغ دمور، باغ نگارستان، باغ خیمه‌گاه و باغ بلبل در ضلع شرقی چهارباغ، باغ تخت در ضلع غربی چهارباغ  را نام برد. باغ‌های‌ خیابان‌ چهارباغ‌ دارای‌ دیوارهای‌ صاف‌ و منظمی‌ بوده‌ است که‌ مورد توجه‌ «پیترو دلاواله»‌ قرار گرفته‌ و در سفرنامه‌ خود به آن‌ اشاره‌ می‌کند.  دیوارهای باغ‌های چهارباغ به‌ صورت‌ مشبک‌ بوده‌ است‌ و رهگذران‌ می‌توانسته‌اند فضای‌ پر درخت و با طراوت ‌و پرگل‌ باغ ها، حوض ها، فواره ‌ها، آبشارها و کوشک ‌مرکزی‌ آنها را‌ به ‌شکلی‌ مبهم‌، برانگیزاننده‌ و دعوت‌ کننده‌ ببیند. آب باغ های اطراف چهارباغ از مادی‌هایی به نام «جوی شاه» و «فرشادی» که از چهارباغ به عرض این باغ‌ها وارد می شده، تامین بوده است.
باغ بلبل اکنون تبدیل به «پارک  شهید رجایی» شده، مساحت زمین آن کاهش یافته و محدوده آن در برخی اضلاع توسط نرده‌هایی نا هماهنگ و نازیبا کم و بیش مشخص شده است (عنصر زمین).
کاخ آن مرمت و ثبت ملی شده است اما در معرض رطوبت ناشی از فواره‌ها قرار دارد (عنصر بنا ).
آب‌رسانی آن از طریق «جوی شاه» متوقف شده و جوی‌های سنگی و آب‌نماهای دور کاخ و نیز استخر غربی آن از بین رفته است. یک استخر در شرق و روبروی در ورودی کاخ وجود دارد که به دلیل داشتن فواره های پرتابی، بنای کاخ را در معرض رطوبت و تهدید جدی قرار داده است (عنصر آب).
پوشش گیاهی آن همخوانی زیادی با الگوی اصلی باغ ندارد؛ کرت‌بندی های وسط و میان‌مسیرهای  آن کاملا با گل‌های ایرانی مزین نشده و در بعضی جاها از گیاهان زینتی غیر بومی در آرایش باغ استفاده شده است (عنصر گیاه).
با این حال، به نظر می‌رسد که برای احیای باغ بلبل باید محوطه‌سازی اصولی و متناسب، طبق الگوهای استاندارد باغ ایرانی انجام شود. مادی جوی شاه، و جوی‌های سنگی گرداگرد باغ و کاخ، حوض‌ها، آب‌نماها به همراه فواره های ریزشی (نه پرتاپی و افشان) باززنده‌سازی شود و آرایش و پوشش گیاهی آن و همچنین سردر باغ خیمه‌گاه احیاء شود. همچنین دیوار مشرف به شرق چهارباغ که حداقل تا قرن چهاردهم با بخشی از دیوار چهارباغ مشترک بوده منظر باغ را از داخل چهارباغ مخدوش نکند. دیوار بازارچه بلند که تمامی ضلع جنوبی باغ را طی کرده، احیاء و ساماندهی شود و در نهایت هویت باغ با نام اصیل «باغ بلبل» به جای نام نوظهور «پارک شهید رجایی» به آ ن باز گردانده شود.  
این باغ زیبا در مجاورت کاخ هشت بهشت ودر شرق خیابان چهارباغ  عباسی قرار دارد