جهش تولید | سه‌شنبه، ۲۹ مهر ۱۳۹۹

باغ شاهزاده کرمان - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

باغ شاهزاده کرمان

Loading the player...

Shahzadeh Garden
باغ شاهزاده ماهان كرمان يكي از نمونه باغ تخت‌هاي ايراني است كه از شرايط مساعد طبيعي ممتازترين بهره برداري را نموده است. باغ شاهزاده، ماهان در عصر قاجار در دوران يازده ساله فرمانفرمايي عبدالحميد ميرزا ناصرالدوله (1298 ه . ق تا 1309 ه. ق) احداث گرديد كه با مرگ وي ساخت باغ ناتمام ماند. محل استقرار اين باغ در نزديكي مقبره «شاه نعمت الله ولي» در دامنه ارتفاعات جوپار است. وجود خاك حاصلخيز، آفتاب لازم، وزش باد ملايم و نسيم و بالاخره دسترسي به آب (قنات تيگران) امكان ايجاد باغي در آن مقياس را در گستره‌اي خشك و بي آب و علف، معجزه گونه فراهم ساخته است. باغ تخت شاهزاده در دامنه ارتفاعات جوپار به مساحت5/5 هكتار با شكلي مستطيلي با شيبي حدود 6/4% شكل گرفته و حصاري بلند آن را از جو نامساعد اطراف جدا مي‌سازد. آب منبع حيات بخش اين باغ از بخش فوقاني باغ داخل مي‌گردد. محورهاي اصلي و فرعي و تخت‌هاي مسطح در نظر ويژه‌اي آبياري شده و سبز انبوه و كم نظيري را در چارچوب طرح باغ به وجود آورده است. نهر آبي كه وارد باغ مي‌گردد در جهت طولي باغ به گونه‌اي توزيع مي ‌گردد كه علاوه بر آبياري كرت‌ها و مسيرها با استفاده از شيب تند زمين كه شرايط اوليه باغ تخت‌هاي است بر روي محور اصلي و مياني باغ به صورت نهري وسيع، آبشره‌ها و آبشارها به عنصر اصلي كيفيت بخش باغ بدل مي‌گردد. در دو انتهاي محور اصلي، يعني در برابر اولين تخت كه بناي اصلي روي آن قرار دارد و ورودي باغ، برابر سر در خانه، دو استخر طراحي گرديده كه سطح وسيع آب، صدا و جهش آب و فواره‌ هاي آنها به مطبوعيت باغ مي‌افزايد. بناهاي باغ عبارتند از كوشك اصلي يعني سكونتگاه دائمي ‌و يا فصلي مالك كه در انتهاي فوقاني باغ قرار دارد. سر در خانه در مدخل باغ به صورت بنايي خطي جبهه ورودي باغ را اشغال كرده و در دو طبقه بنا گرديده است. طبقه فوقاني داراي اطاق هايي است كه براي زندگي و پذيرايي پيش بيني شده‌اند. ساير بناهاي خدماتي باغ از حصار اصلي استفاده نموده و به صورت ديواري مركب بناهاي مختلف خدماتي را در نقاط مناسب در خود جا داده است. ورودي هاي فرعي باغ نيز در دو ضلع طولي پيش بيني شده‌اند. طرح اندازي باغ شازده از چشم اندازهاي باغ كه از ويژگي هاي اصلي باغ تخت‌ها مي‌باشد به بهترين وجه استفاده نموده است. ديد روهاي ممتد در جهت طولي باغ از كوشك اصلي به ساير قسمت‌هاي باغ و بالعكس از سردر خانه غناي خاصي به زندگي در باغ مي‌دهد. مناظر بيروني باغ كه از داخل و يا از بيرون باغ قابل رؤيت هستند، در نمايش تضاد دو كيفيت زيست محيطي باغ و خارج باغ از نمونه‌هاي كم نظير و منحصر به فرد باغ شازده مي‌باشد. نظم درختكاري، انتخاب مناسب گياهان در ايجاد سايه و يا رنگ آميزي متناسب در فصل هاي مختلف باغ ارزش هاي استثنايي اي را براي آن تعريف مي‌كند. باغ شازده ماهان در اوج والايي و شادابي كيفيت‌هاي طبيعي و مصنوعي خود به خاطر دگرگوني شرايط سياسي و اجتماعي دوران، براي مدتي طولاني خالي از سكنه و متروك ماند و دچار آسيب هاي فراواني گرديد. خرابي هاي وارد شده كليه قسمت‌هاي باغ را در بر مي‌گيرد. ويراني‌ها شامل ويراني بناهاي اصلي و همچنين محوطه باز باغ مي‌گردد. يعني باغ سازي و عناصر اصلي شكل دهنده باغ نيز (آبراه‌ها، استخرها، پياده راه‌ها و بالأخره طبيعت گياهي باغ نظير درختان، كرت‌ها، بسترهاي گلكاري) از اين گزند در امان نمي‌مانند. باغ يك بار در سال 1357 خورشيدي مرمت گرديد. همچنين در زلزله سال 1360 آسيب هايي ديد كه مرمت شد. اين باغ به دليل ويژگي ها و جذابيت‌هاي تاريخي و ارزش هاي فضايي كه دارد به عنوان يكي از نمونه باغ تخت‌هاي ايراني مورد توجه دوستداران باغ ايراني است. علاوه بر اين باغ به عنوان فضايي تفرجگاهي، پذيراي عده زيادي است كه براي گذران اوقات فراغت از مناطق اطراف به آنجا رفته و ساعاتي را در آن مي‌گذرانند. نظام استقرار باغ شاهزاده ماهان با مختصات جغرافيايي30 درجه و 4 دقيقه عرض شمالي و 57 درجه و 17 دقيقه طول شرقي مي‌باشد. ارتفاع اين منطقه از سطح درياي آزاد 1850 متر است. با توجه به اين كه باغ شاهزاده در دامنه كوه جوپار قرار گرفته ، از ارتفاع 2000 متر از سطح درياي آزاد برخوردار است. اين باغ در فاصله 35 كيلومتري جنوب شرقي شهر كرمان و در فاصله شش كيلومتري شهر ماهان در مسير جاده كرمان ـ بم در نزديكي ارتفاعات جوپار بنا گرديده است. واقع شدن منطقه در مسير عبوري كرمان به بم و در مسير جاده كهن ابريشم از عواملي است كه اين محل را براي احداث يك باغ اشرافي مناسب مي‌ ساخته است. باغ شاهزاده به گونه‌اي استقرار يافته كه حداكثر استفاده از مناظر بديع داخلي را به صورت زير امكان پذير مي‌سازد: در بدو ورود ، به ويژه در طبقه فوقاني سردرخانه به غير از ديدها و مناظر بيروني باغ، منظره چهارباغ و در جهت عكس آن منظره كوه را امكان پذير مي‌سازد. اين مناظر عمده يعني رؤيت حركت آب، حوض ها و آبشارها هركدام به نوبه خود تأكيدي بر محورهاي عمود بر محور اصلي دارند و توأم با نظام گياهي مناظر بديع داخلي را ارائه مي‌دهند. باغ در بستر كوير در ميان ارتفاعات جوپار و بلوار شكل گرفته است. كوه‌هاي پر برف جوپار منظر زيبايي در محور اصلي باغ ارايه مي‌دهند كه ويژگي خاص اين منطقه است. نظام فضايي ـ رابطه باغ با فضاي بيروني وجود ارتفاعات بلند رشته كوه‌هاي جوپار به ويژه منظري بسيار جالب براي باغ در اين گستره فراهم آورده است. در اين بستر باز، باغ با ديوارهاي نسبتاً بلندي محصور گرديده و با انبوه ويژه‌اي از درختان همچون نگيني در كوير خودنمايي مي‌كند. ورودي به باغ از اين گستره باز و فضاي بكر كويري ـ از مسير يك چهار باغ است كه با درختان به ايجاد فضايي ممتد و جهت دار به سوي باغ هدايت مي‌گردد. ـ سردر ورودي سردر ورودي به صورت حجمي شفاف، ايجاد فضاي واحدي ميان اين پيش فضا، چهارباغ و داخل باغ مي‌نمايد. در داخل اين بنا ديد به فضاها در دو سوي محور اصلي باغ امكان پذير بوده و فضاي بيروني با درون باغ به صورت سيال و در يكديگر ادغام مي‌شوند. فضاي داخل باغ در بدو ورود به باغ كل فضاي باغ در راستاي محور اصلي و در ادامه آن و مناظر ارتفاعات جوپار رؤيت مي‌شود. اين چشم انداز طولاني با حجم بالا خانه در انتها بسته مي ‌شود و با حضور درختان در دو جانب محور كه در مواقعي از سال رنگ هاي متفاوت دارند تقويت مي‌شود. حضور جريان سراسري آب در محور اصلي باغ، آبشارها و صداي آن به تعريف اين محور كيفيت مطلوبي مي‌دهد؛ و انعكاس درختان و بناي سردرخانه و بالاخانه در دو استخر باغ ابعاد جديدي به فضا مي ‌دهد. نور و سايه نيز به سهم خود در اين فضاسازي نقش مهمي را ايفا مي‌كنند. نظام فضايي زمين باغ به خاطر اختلاف سطح حدوداً 20 متري در طول محور اصلي به طور مناسبي تقسيم ‌بندي گرديده است. اين تقسيم بندي سطوح كه از شيب طبيعي ناشي مي‌شود ماهيت باغ تخت را تعريف مي‌كند. نظام هندسي شكل اصلي باغ شاهزاده مستطيلي با نسبت تقريبي چهار به يك مي‌باشد. طول كلي داخل باغ 407 متر و عرض آن 122 متر است. تقسيم بندي كلي باغ به صورت يك محور طولي و دو كانون (محوطه بناي اصلي باغ در قسمت بالا و محوطه ورودي در قسمت پايين) قابل تشخيص است. محورهاي فرعي به صورت افقي و عمود بر محور اصلي در مرز اختلاف سطح ها، كرت‌ها را كه شمار آنها در هر طرف هشت مي‌باشد به وجود آورده‌اند. بناهاي باغ به سه دسته تقسيم شده‌اند: بناي اصلي در بالاترين تخت قرار دارد. بناي سردر خانه در بخش ورودي و ساير بناهاي خدماتي مماس به ديوار اصلي و خارج از آن واقع شده‌اند. سطح بناي بالاخانه 487 متر مربع و سطح سردر خانه 234 متر مربع و فاصله اين دو از يكديگر 325 متر است. نظام معماري نظام معماري در رابطه تنگاتنگ با نظام فضايي و نظام هندسي باغ است. محدوده باغ با ديواري بلند و مركب محصور گرديده است . اين ديوار با بناهايي كه در داخل آن و يا با تصرف بخشي از وسعت بيروني باغ مشخص شده، باغ را از محيط خارج جدا مي‌سازد. زمين آرايي تخت باغ، و طبقه طبقه شدن آن از طريق سطوح كرت‌ها، سطح باغ را آينه وار در معرض ديد قرار مي‌دهد و بنابراين رابطه ساده بين نظاره گر و زمين مسطح به صورت غني تري در مي‌آيد و مشاركت نقش توپوگرافي زمين در فضاي باغ را تشديد مي‌كند. جريان آب به ويژه حوض ها علاوه بر تاكيد محورها و آب نماي سراسري به صورت آب شره‌ها سطوح شفافي را بروي زمين براي انعكاس ديگر عناصر ارايه داده است. درخت‌هاي سايه افكن ويژگي هاي معماري فضاي باغ را تاكيد و تشديد مي‌كنند. سردر خانه از معماري شفافي برخوردار است كه امكان رؤيت چند جانبه باغ را ميسر مي‌سازد. از جمله، منظري كه از ارتفاع فوقاني به سمت بالاخانه و پايين كوه‌ها جوپار كه در فصول مناسب پوشيده از برف هستند رؤيت مي‌شود از يكسو، و منظر ديگري كه به سمت مقابل ورودي باغ در امتداد چهار باغ تا دور دست كوه‌هاي بلوار ادامه مي ‌يابد. بناي بالاخانه طويل ترين بناي منفرد باغ مي‌باشد كه عمود بر محور اصلي و در انتهاي آن قرار گرفته و بخش پاياني محور محسوب مي‌شود. با اين كه در پشت آن قسمتي از حياط واقع است اما از آنجا كه حياط مذكور اهميت حياط اصلي را ندارد اين حجم از بنا رابطه اصلي را با حياط پشتي قطع مي‌كند. آرايش محيط كف?سازي سطوح كف در باغ عمدتاً از مخلوط قلوه سنگ با ملات تشكيل شده است اين تركيب در دو محدوده اطراف بالاخانه و سردرخانه توسط نقوش هندسي تزئين مي‌گردد. از آجر در پله‌ها و حاشيه باغچه‌ها استفاده شده و سنگ در مرز ميان كرت‌ها با پياده راه‌ها و ديگر لبه بندي‌ها وجود دارد. مصالح مصالح بناهاي باغ عمدتاً آجر و اندود مي‌باشد كه در جاهايي مانند سردرخانه توسط كاشي نره مزين گرديده است. بناي بالاخانه كلاً اندود مي‌باشد. ديواره باغ اندود كاهگل است كه در نزديكي سردر خانه و بالاخانه به دليل خصوصيت فضايي محوطه‌هاي مذكور به تركيب آجر و اندود گچ تبديل مي‌گردد. نظام كاربري ها بازشناسي كاركردي باغ شاهزاده ماهان در مقايسه با انواع باغ ها اعم از باغ ـ شكارگاه‌ها، بستان ها، باغ قلعه‌ها و باغ سكونتگاه‌ها در زمان ساخت خود (دوره قاجار) به عنوان فضايي سكونتگاهي و تفرجگاهي شكل گرفت. با توجه به وجود دو محوطه وسيع در جلوي بالاخانه و سر در خانه كه با نرده‌هاي چوبي محصور شده‌اند نشان مي‌دهد كه باغ علاوه بر سكونتگاه محلي براي پذيرايي و تشريفات نيز پيش بيني شده بود. نظام آبياري منبع حياتي باغ شازده جريان آب هايي است كه از كوه‌هاي اطراف سرچشمه مي گيرد. قنات تيگران كه از ارتفاعات كوه جوپار سرچشمه مي‌گيرد منبع آب اين باغ است. جريان فوق از مرتفع ترين سطح وارد باغ گرديده و نظام آبياري طراحي شده باغ را به وجود مي‌آورد. نظام آبياري در باغ شازده كلاً تابع دو اصل مي‌باشد. يكي آبياري گياهان باغ و دوم بهره برداري از موجوديت و كيفيت‌هايي كه آب مي‌تواند در باغ ايجاد نمايد. بررسي وضع اوليه باغ نشان مي‌دهد كه حركت پلكاني آب در محور مياني تا بيرون از باغ نيز ادامه داشته است. اين فضا در حال حاضر با رواق هايي بازسازي و سنگ فرش شده است. دو استخر اصلي باغ در قسمت بالا و در قسمت ورودي داراي فواره‌هايي بوده‌اند كه آب را به ارتفاع قابل ملاحظه‌اي پرش مي‌دادند. اين راه حل كمتر در باغ هاي ايراني ديده شده است و يقيناً متاثر از شناخت باغ ها و چشمه‌هاي اروپايي است. نظام گياهي انتخاب و آرايش گياهان در باغ شاهزاده ماهان نقش تعيين كننده‌اي در هويت باغ دارا مي‌باشد. درختان و نباتاتي كه در بستر منطقه باغ شاهزاده ماهان ديده مي‌شوند به ترتيب زير مي‌باشند: ـ درختان هميشه سبز و باد شكن: درختان سوزني برگ مانند كاج ها، سروها ـ درختان سايه دار: درختان برگ پهن مانند نارون وحشي و چتري، زبان گنجشك يا وَن، چنار و سپيدار. اين درختان علاوه بر اين كه از نظر ايجاد سايه اهميت دارند در آب و هواي منطقه مقاومت مي‌كنند. گياهان زينتي: از گياهان زينتي از قبيل سروهاي زينتي پيراكانتا و گونه‌هاي ارس زينتي و شير خشت كه در زمستان گل هاي ريز مي‌دهد. درختان ميوه در كرت ها كاشته مي‌شوند و خصوصاً از ديدروهاي سمت بالاخانه به پايين در فصولي كه ميوه دارند منظر جالب و رنگارنگي را به وجود مي‌آورند. درختان ديگر در باغ، بيد، ون، بم، شنگ و كاج هستند


Shazdeh Garden  meaning Prince's Garden is a historical Persian garden located near (6km away from) Mahan in Kerman province, Iran.

The garden is 5.5 hectares[1] with a rectangular shape and a wall around it. It consists of an entrance structure and gate at the lower end and a two-floor residential structure at the upper end. The distance between these two is ornamented with water fountains that are engined by the natural incline of the land. The garden is a fine example of Persian gardens that take advantage of suitable natural climate.

The garden was built originally for Mohammad Hasan Khan Qajar Sardari Iravani ca.1850 and was extended ca.1870 by Abdolhamid Mirza Naserodollehand during the eleven years of his governorship in the Qajar dynasty. The construction was left unfinished, due to the death of Abdolhamid Mirza in the early 1890s.