رونق تولید ملی | چهارشنبه، ۲۴ مهر ۱۳۹۸

آیین هم بابایی - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

آیین هم بابایی

Loading the player...

اين آواز جمعي و آئيني كه از گذشته‌هاي دور در اين منطقه خوانده ميشده مربوط به «آيين انفاق» در ماه مبارك رمضان است در پارهاي از نقاط، از شب اول تا شب نيمه رمضان و در بيشتر نواحي كاشان در شب نيمه رمضان اجرا مي‌شود: گروهي از كودكان و نوجوانان با قرار قبلي بين خودشان، بعد از افطار در يك مكان مشخص جمع شده و بنا به راي، يك نفر صندوقدار (كيسه بردار) و يك نفر مياندار انتخاب كرده و پس از فرستادن سه صلوات بلند (كه معناي خبري دارد) به راه ميفتند.
در كوچه و محله‌ها به گردش درآمده و نياز خود را طلب مي‌كنند، مياندار حكم تك‌خوان را دارد و صندوق‌دار، اجناس داده شده را كه اكثرا پول و خوراكي است، جمع مي‌كند و جمع بچهها، در برابر هر بيني كه تك‌خوان ادا مي‌كند، پاسخ می‌دهند: هوربابا، هوربابا يا هوم بابا، هومبابا ... به صورت نوعي موسيقي مونوفونيك، هتروفونيك كه خاصيت اكثر جمع‌خوان‌های كودكان و نوجوانان ايراني است بعد از خواندن اين اشعار، مياندار دعا مي‌كند و با امين گفتن همه، جمع، دوباره راه افتاده و به محل ديگر و يا كوچه ديگر مي‌رود.
نوع واكنش كودكانه همراه با سماجت در اين آئين، براي دريافت نذر و نياز از صاحبخانهها جالب توجه است، چرا كه وقتي پاسخي دريافت نميكنند در شعر خود اسم صاحبخانه را آورده و ميگويند: يه جوابي، يه صوابي، يه كوزه آبي! اگر صاحبخانه به روي جمع براي فرار دادن آنان آب بپاشد، به نفرين كنايي و آهنگين جمع دچار مي‌شود، در برخي از نواحي اين منطقه، سوره شمس جايگزين متن فارسي آوازها كردهاند و بچه‌ها براي پاسخ، هجاي كشيده آخر آيه‌ها را تكرار مي‌كنند، اين تكرار نوعي ضرباهنگ را در خود دارد كه به لحاظ وزني تن، تن، تن – تن، تن، تن است و چنين ادا مي‌شود:
ها، ها، ها – ها، ها، ها.
در پايان اين مراسم آئيني،آنچه كه به دست آمده و در نزد صندوق‌دار جمع شده است، به طور مساوي بين خود تقسيم كرده و هر كدام به خانه خود مي‌روند، اين آئين در حقيقت نوعي تشويق نابالغان براي شركت در «آئين روزه‌داري» است، چرا كه بسياري از اهالي منطقه معتقدند كه در شب پانزدهم ماه مبارك رمضان، امام حسن (ع) و امام حسين (ع) به در خانه جد بزرگوارشان رفته و سوره نود و يكم قرآن را با صدا و آهنگي خوش قرائت كرده و بعد از خواندن سوره، جد و پدر گراميشان و تمامي مسلمانان را دعا مي‌فرمودند، آنگاه پيامبر(ص) و اميرالمومنين(ع) براي خوشحالي و تشويق ايشان مقداري خوراكي به آنها می‌دادند و اين آئين نشانهاي از هم‌سويي با رفتار حسنين است، اهالي فين كاشان بر اين اعتقادند كه اين رسم از صدر اسلام به يادگار مانده است، به پنج روايت از اين مراسم آئيني مي‌نگريم و سپس بررسي را انجام مي‌دهيم:
این آیین که ریشه در اعتقادات مذهبی و باورهای دینی مردم این دیار دارد درشب پانزدهم ماه مبارک رمضان طبق آیین خاصی برگزار می شود.
به اعتقاد شهروندان کاشانی در شب نیمه ماه مبارک رمضان حضرت امام حسن (ع) و حضرت امام حسین (ع) به درب خانه پیامبر گرامی اسلام (ص) رفتند و بعد از کوبیدن درب، سوره ‘ والشمس' قرآن کریم را خواندند و پس از آن جد، پدر و مادر و تمام مسلمانان را دعا کردند.
پیامبر بزرگوار اسلام (ص) و حضرت علی (ع) هم برای تشویق حسنین مقداری خوراکی به آن دو بزرگوار اهدا کردند، برای همین این مراسم در فرهنگ عامه مردم جایگاه ویژه ای پیدا کرده است.
در این شب که شب میلاد حضرت امام حسن مجتبی(ع) است جمعی از کودکان، نوجوانان و جوانان کاشانی بعد از افطار به درب خانه های منازل رفته و تقاضای کمک برای نیازمندان دارند.
هر دسته ی ‘هوم بابایی ‘ که از چهار تا بیست نفر و گاهی بیشتر تشکیل می شود بعد از افطار در محل معینی گرد هم می آیند و از بین خود یک صندوق دار و یک میدان دار انتخاب می کنند.
وظیفه صندوق دار جمع آوری پول یا خوراکی هایی مثل برگه زرد، آلو، برگه قیسی، جوزقند، کلوچه، خرما گردو و بادام است.
میدان دار هم باید صدا خوش داشته باشد و وظیفه اش خواندن ابیات هوم بابایی است. بقیه جوانها و بچه ها هم باید هم صدا میدان دار را همراهی کنند.
پس از انتخاب صندوق دار و میدان دار بچه ها سه صلوات بلند می فرستند تا اگر از افراد گروه کسی جا مانده باشد، حاضر شود.
پس از آنکه همه جمع شدند از نخستین خانه هوم بابایی را آغاز می کنند.
صاحبخانه با شنیدن صدای بچه‌ها، تحفه یا تنقلات مانند برگه زردآلو، گردو، نخودچی و کشمش، گز، شکلات، بادام و فندق به درب خانه می‌آورد و به صندوقدار می‌دهد و بچه‌ها با گفتن ‘خدا برکتت بده'، به سوی خانه‌ای دیگر می‌روند.
این دسته در خانه را می کوبند و پس از شنیدن جواب، میدان دار شروع به خواندن می کند و بقیه جواب می دهند.
صندوق‌دار نیز هدایای مردم را نگهداری و در پایان مراسم بین بچه‌ها تقسیم می‌کند.
این مراسم تا نیمه شب ادامه دارد و پس از سر زدن به تمامی خانه ها صندوق دار آنچه از پول و خوراکی جمع آوری شده را میان افراد تقسیم می کند و گاه پول و هدایای جمع شده در هوم بابایی بین افراد نیازمند محل تقسیم می شود و در برخی محله ها هم صرف بازسازی آب انبار و دیگر بناهای عام المنفعه می شود.
اشعار هوم بابایی گاهی دارای مضامین عالی اعتقادی و مذهبی بود و گاهی هم مضامین اجتماعی را در بر می‌گرفت.
نمونه‌ای از این اشعار اجتماعی که میانداران می‌خوانده‌اند به این شکل بود:
میدان دار: امشب شب نیمه است که ما میهمانیم
بچه ها: هوم بابا هوم بابا
میدان دار: از ما حرجی نیست که ما طفلانیم
بچه ها : هوم بابا هوم بابا
میدان دار: بشقاب را پر از کلوچه و حلوا کن
بچه ها: هوم بابا هوم بابا
میدان دار: بردارو بیاربه دامن ماها کن
بچه ها : هوم بابا هوم بابا
بعد از خواندن این اشعار میدان دار شروع می کند به دعا کردن صاحب خانه و بچه ها آمین می گویند:
میدان دار: حق عمرش بده بچه ها: آمین
میدان دار: برکتش بده
بچه ها: آمین
میدان دار: تاج سرش بده
بچه ها: آمین
حق عمرش بده…. آمین / برکتش بده…. آمین /تاج سرش بده….. آمین



جواب‌های شاخه ای نویسنده تاریخ