جهش تولید | چهارشنبه، ۷ آبان ۱۳۹۹

امامزاده سلطان علی - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

امامزاده سلطان علی

Loading the player...

اولين کسي که بر روي قبر مطهر حضرت سلطانعلي (ع) گنبد و بارگاهي ساخت، طاهربن محمد بن حسين بن بهروز بود و زمان ساخت اولين بقعه، ماه صفر سال 145 هجري بوده است يعني 29 سال پس از شهادت امامزاده حضرت سلطانعلي (ع).

دراين باره ، در روايات تاريخي آمده است :

پس از جنگ سختي در کوه هاي دربند سنگي، ميان حضرت و يارانش از يک سو و دشمنان از سوي ديگر در گرفت که منجر به شهادت ايشان و يارانش شد و آنان را در نزديکي همين محل و در سردابه اي که زير قسمت ايوان صفا قرار دارد به خاک سپرده اند.

روزي يکي از عمو زادگان حضرت از مدينه به اردهال آمد و روي قبر ايشان برجستگي کوچکي ايجاد کرد و قنات آبي هم در نزديکي قبر احداث کرد که آبي زلال و گوارا از آن بيرون مي آمد. لوله کشي صحن ها از همين قنات شروع مي شود.

کل مجموعه داراي يک ورودي اصلي و دو ورودي فرعي است که ورودي اصلي از طرف بازار و صحن پيشخوان به طرف صحن حياط اصلي به وسيله ي يک رديف پله هاي منظم ارتباط پيدا مي کند. دو ورودي ديگر در شرق وغرب صحن اصلي (امام محمد باقر(ع)) قرار دارد.

مطالعات نشان مي دهد، بدنه ي ابتدايي بقعه به طول 7 متر از ملاط و ساروج ساخته شده است .البته تا پيش از اين آثاري از يک معماري ساده نيز يافت شده است که تنوع مصالح ساختماني، نامنظم بودن اضلاع و دقت در ماليدگي زواياي بقعه از مشخصه هاي آن است.

اين بنا، درطول زمان دچار تغييراتي شده و سرانجام بقعه اي با دوازده ضلع که پايه هاي قطور و محکمي دارد، شکل گرفته است.

در دوران صفوي و رونق مذهب شيعه،آبادي و تعميرات آن به حد اعلاي خود رسيد چرا که مبالغ هنگفتي خرج شد. در آثار تاريخي کاشان و نطنز آمده است: « در زمان شاه تهماسب و شاه سلطان حسين، جهت مرمت و تعميرات امامزاده اقدام شده ولي براي حفظ آثار قديمي تلاشي نشده است. به همين دليل بناهايي که با آثار هنري و تاريخي توأم بوده است، دچار آسيب هاي فراواني گشته است.»

به طور کلي قسمت اعظم اين بناها از آجر و گچ ساخته شده و در بعضي قسمت هاي آن بر روي تزيينات آجري قديمي، جداري از کاشي يا پرده اي از گچکاري بدان افزوده اند.


بناي کنوني

بناي اوليه ي گنبد و بارگاه و صحن وسراي مشهد اردهال، مربوط به دوران سلجوقيان است و از جمله بناهاي خيريه ي فراواني است که مجدالدين عبيداله کاشاني - برادر معين الدين مختص الملوک ابونصر وزير سلطان سنجر- برپا ساخته است. او قبه ي بلندي بر سر آن قبر بنانهاد و ديواري گرداگرد بناي قديمي بقعه کشيد و نهر آبي جاري کرد.حمامي پاکيزه و کاروانسرايي وسيع ساخت که باغ و بستاني زيبا و با صفا، آن را احاطه مي کرد.

در دوران صفوي که دوران اعتلاي هنر ايراني و اسلامي به شمار مي رود، ساختمانهاي اطراف بقعه توسعه يافت و نقاشي ها و کاشيکاري هاي زيبايي در تزيينات بناها به کار رفت. درزمان قاجاريه نيز، صحن سرداري شکل گرفت که البته بناي اصلي آن به زمان هاي گذشته بر مي گردد. در اين زمان تغييرات و تعميراتي نيز انجام شد. چنان که شاه قاجار به فرمان مهد عليا (مادر خاقان ترک) خرابي هاي بارگاه را مرمت کرد.

کاشيکاري هاي مناره هاي جانبي ايوان سرداري وطرح هاي اسليمي داخل بقعه و ايوان صفا نيز مربوط به اين دوران است. ساخت دو گلدسته ي بلند و شش گلدسته ي کوچک با کاشي هاي رنگين، يادگار اين دوران است.


گنبد اين امامزاده، از نوع گنبدهاي گريودارِ دو پوششه است که بر روي دوازده ضلع اصلي بدنه ي بقعه قرار دارد و پوشش زيرين سقف را تشکيل مي دهد. پوشش زيرين، کاشي هاي سورمه اي با زمينه ي طلايي است که مربوط به دوران صفويه است.طرح وشکل و رنگ آميزي  گنبد  از بي نظير ترين گنبدها ي معماري ايراني اسلامي است.

ارتفاع ساقه ي گنبد از کف پشت بام تا بدنه ي آن شش متر است. تمام ساقه و بدنه ي گنبد از آجر و ملاط گچ ساخته شده است. تزيين گنبد، آجر کاري و کاشيکاري است و کتبيه اي استوانه اي به پهناي هفت سانتي متر با کاشي هايي به رنگ سبز و سورمه اي است که جملات : لا اله الا الله، محمد رسول الله و علي ولي الله، به خط کوفي روي آن حک شده است و در شانزده ترک گنبد، تکرار شده است. پس از دو رديف کاشي خشتي و معرق و يک رديف کاشي هفت رنگ با گل و بته ي اسليمي، کتيبه ي گردي به پهناي 65 سانتي متر با خط ثلث سفيد بر روي زمينه‌ي آبي لاجوردي ديده مي‌شود كه از آثار دوران سلطان حسين صفوي (1133) است و روي آن سوره مباركه فتح نوشته شده است و سپس با سه رديف كاشي خشتي هفت رنگ بسيار زيبا و يك رديف مقرنس گچي كاشي كاري شده ساقه گنبد از بدنه جدا مي‌گردد. بدنه گنبد با كاشي‌هاي سفيد، قهوه‌اي، آبي فيروزه‌اي، نارنجي با نقوش اسليمي گل بوته و شاخه‌هاي مارپيچ كلفت اژدري جلوه خاصي را پيدا كرده است به طوري كه از دور گنبد جلوه طلائي رنگ زيبايي را دارد. كاشي‌هاي بدنه و ساقه گنبد اعم از كاشي‌هاي معرق، خشتي و معقلي داراي اندازه‌هاي 15 × 20 ، 20× 20 ، 20 × 3 و 3 × 5 مي‌باشند. در هر ضلع گنبد بين قسمت بدنه و ساقه يك چوب براي تعادل و تساوي باربري بر روي اضلاع ساقه تعبيه كرده‌اند .سنگيني اين گنبد عظيم بر روي بدنه‌ي بقعه است كه ايوان‌ها و رواق‌هاي جانبي آن را حفاظت مي‌كند.

با ظهور سلسله صفوي و گسترش بناهاي مذهبي در اين دوران ابنيه مجموعه فوق‌الذكر نيز گسترش يافته و تعميرات و تزئينات زيادي در آن انجام گرفته است كاشي‌كاري اوليه‌ي گنبد با رنگ طلايي خوش رنگ (زرد كم رنگ) يكي از آنهاست كه زيبايي خاصي را داشته است. ولي متأسفانه به مرور زمان از بين رفته و روي گنبد را با كاشي‌هاي جديد نامرغوبي پوشانده‌اند (حدود 50 سال قبل) كه در سالهاي اخير با توجه به نياز به مرمت،  کل کاشيهاي آن برچيده و در  سال 1390 مجددا کاشيکاري آن شروع  شد.(گالري تصاوير)

يادآور مي شود كه حضرت علي بن محمد الباقر (ع) يكي از چهارامامزاده لازم التعظيم در ايران و اولين سفير و شهيد اهل بيت در ايران ميباشد .