رونق تولید ملی | دوشنبه، ۲۹ مهر ۱۳۹۸

الله وردی خان - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

الله وردی خان

Loading the player...


الله وردی خان حاکم فارس و سردار دلیر شاه عباس اول صفوی بود.
از سال ولادت او آگاهی نداریم. از ارمنی های مسیحی گرجی بود که در نوجوانی به بردگی فروخته شد و سرانجام در زمره غلامان دربار شاه تهماسب اول درآمد و پس از آن اسلام آورد. سپس به خدمت حمزه میرزا، پسر بزرگ سلطان محمد خدابنده درآمد و پس از قتل حمزه میرزا در 994 ق، به هواداری از شاه عباس اول برخاست.
شاه عباس در ابتدای فرمانروایی، برای مقابله با قدرت روزافزون قزلباش ها، سپاهی دائمی متشکل از غلامان گرجی و ارمنی تازه مسلمان تشکیل داد که این گروه «غلامان خاصه شریفه» نامیده می شدند و تنها به شخص شاه وفادار بودند. هنگامی که شاه عباس با کمک این سپاه به جنگ با قزلباش ها پرداخت، الله وردی خان نیز از جمله کسانی بود که در قتل مرشد قلی خان استاجلو، یکی از رهبران قدرتمند قزلباش، در 997 ق شرکت داشت و به این سبب مورد توجه بسیار شاه قرار گرفت. وی مدتی نیز منصب قوللرآغاسی (فرمانده غلامان خاصه) یافت.
الله وردی خان در بیشتر درگیری های داخلی و خارجی و برخورد شاه بر ضد سران قزلباش شرکت داشت و شاه عباس نیز در جنگ های بزرگ به سپاه او بسیار متکی بود. الله وردی خان به شاه عباس بسیار نزدیک بود و شاه او را پدر خطاب می کرد. وی در 1001 ق شهر نیشابور را از چنگ ازبک ها خارج کرد و در 1004 ق حاکم فارس شد.
الله وردی خان در سرکوب شورش برخی از امیران محلی، سهم مهمی داشت. در 1005 ق شورش طایفه افشار را سرکوب کرد و سال بعد نیز شاه وردی خان، اتابک شورشی را دستگیر کرد و به قتل رساند. در 1007ق در نبرد شاه عباس با ازبکان شرکت و در تصرف هرات شاه عباس را یاری کرد. زمانی که برادران شرلی مشغول تجهیز و آموزش سپاه ایران بودند، الله وردی خان از طرف شاه ماموریت داشت با آنان همکاری کند. از دیگر کارهای الله وردی خان، جنگ با پرتغالی ها در سواحل خلیج فارس و دریای عمان بود. وی در 1010 ق بندر گمبرون (بندرعباس) پایگاه پرتغالی ها را محاصره کرد. در 1011 ق الله وردی خان بغداد را محاصره کرد، اما به دستور شاه عباس که در این زمان برای جنگ با عثمانی ها در آذربایجان به سر می برد، دست از محاصره کشید و به اردوی شاه پیوست. در 1014 ق به امیرالامرایی کل سپاه شاه عباس برگزیده شد و در ماموریتی، به شهر وان سپاه برد و پس از نبردهایی با چغال اوغلی، فرمانده نیروهای ترک، او را وادار به عقب نشینی کرد. سپس در جنگی در صوفیان، نیروهای عثمانی را شکست داد. الله وردی خان در 1015 ق شهر گنجه را تسخیر کرد و سال بعد نیز در تصرف شماخی همکاری داشت.
الله وردی خان در 14 ربیع الآخر سال 1022 ق در اصفهان از دنیا رفت. پیکر او را در مشهد در جوار آستان حضرت رضا(ع) در مقبره ای که خود در زمان حیاتش بنا کرده بود، به خاک سپردند. پس از مرگ او پسر بزرگش، امام قلی خان، به امیرالامرایی فارس و پسر دیگرش، داوودخان، به امیرالامرایی قره باغ و ریاست ایل قاجار منصوب شد.
به دستور الله وردی خان، بناهای فراوانی در فارس و اصفهان ساخته شد که از آن میان پل معروف الله وردی خان بر زاینده رود در اصفهان و مدرسه خان در شیراز هنوز بر جای مانده است.
٭ به نقل از کتاب
«تقویم تاریخ، فرهنگ و تمدن اسلام و ایران»