جهش تولید | چهارشنبه، ۳۰ مهر ۱۳۹۹

آرامگاه سعدی - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

آرامگاه سعدی

Loading the player...

آرامگاه شیخ مشرف‌الدین مصلح‌الدین سعدى شیرازى شاعر قرن هفتم است كه در سال 606ﻫ..ق در شیراز به دنیا آمد و در سال 695ﻫ..ق در شیراز درگذشت.آرامگاه وى در شهر شیراز و در دامنه كوه فهندژ، در انتهاى خیابان بوستان واقع شده است. این مكان در ابتدا خانقاه شیخ بوده كه وى اواخر عمر خود را در آن‏جا مى‏گذرانیده و سپس در همان‏جا نیز مدفون گردیده است. براى اولین بار در قرن هفتم توسط خواجه شمس‌الدین محمد صاحبدیوان وزیر معروف آباقاآن، مقبره‏اى بر فراز قبر سعدى ساخته شد.در سال 998 ﻫ..ق به حكم یعقوب ذوالقدر، حكمران فارس، خانقاه شیخ ویران گردید و اثرى از آن باقى نماند، تا این كه در سال 1187ﻫ..ق به دستور كریم‏خان زند، عمارتى از گچ و آجر بر فراز مزار شیخ ساخته شد كه شامل دو طبقه بود. طبقه زیرین داراى راهرویى بود كه پلكان طبقه دوم از آن‏جا شروع مى‏شد. در دو طرف راهرو دو اتاق كرسى‌دار ساخته شده بود. در اتاقى كه سمت شرقى راهرو بود، مقبره سعدى قرار داشت و معجرى چوبین آن را احاطه كرده بود. قسمت غربى راهرو نیز به موازات قسمت شرقى، شامل دو اتاق مى‏شد، كه بعدها شوریده (فصیح الملك) شاعر نابیناى شیرازى در اتاق غربى این قسمت مدفون شد. طبقه بالاى ساختمان نیز همانند طبقه زیرین بود؛ با این تفاوت كه بر روى اتاق شرقى كه قبر سعدى در آن جا بود، به احترام شیخ اتاقى ساخته نشده بود و سقف آن به اندازه دو طبقه ارتفاع داشت.این بنا در دوره قاجاریه، در سال 1301 توسط فتحعلى‏خان صاحبدیوان مرمت شد و چند سال بعد نیز حبیب‏اللّه خان قوام‏الملك دستور تعمیر و ترمیم قسمتى از بنا را صادر كرد و تولیت آن به شیخ ملا زین‏العابدین شیرازى سپرده شد. بنایى كه در زمان كریم‏خان ساخته شده بود، تا سال 1327 برپا بود. در سال 1329 به كوشش على اصغر حكمت و توسط انجمن آثار ملى ایران، بقعه كنونى به جاى ساختمان قدیمى براساس طرح مهندس محسن فروغی و مهندس علی صادقی ساخته شد و مراسم افتتاح رسمى آن در اردیبهشت ماه 1331 برگزار گردید. ورودى مجموعه در راستاى ورودى آرامگاه است. ساختمان به سبك ایرانى ساخته شده است.این ساختمان داراى 8 ستون از سنگ‏هاى قهوه‏اى رنگ است كه در جلوى مقبره قرار دارند و اصل بنا با سنگ سفید و كاشى كارى مزیّن شده است. بناى آرامگاه از بیرون به شكل مكعب است، اما در داخل هشت ضلعى است و با دیواره‏هایى از جنس مرمر و گنبدى لاجوردى ساخته شده است. بنا در سمت چپ به رواقى متصل مى‏شود كه در آن هفت‌طاق وجود دارد كه با كف‏سازى سیاه رنگ به آرامگاه شوریده شیرازى پیوند مى‏خورد. این آرامگاه در یك اتاق قرار دارد و كتیبه‏اى بر سر در آن است كه شاعر را معرفى مى‏كند و شعرى از خود شاعر بر كاشى‏هاى سرمه‏اى بر روى دیوار نوشته شده است.بنای اصلی آرامگاه سعدی 261 متر مربع مساحت دارد و در باغی به وسعت تقریبی 10000 متر مربع قرار گرفته است. ساختمان اصلى آرامگاه شامل دو ایوان عمود بر هم است كه قبر شیخ در زاویه این دو ایوان قرار گرفته است. بر روى آرامگاه گنبدى از كاشى‏هاى فیروزه‏اى رنگ ساخته شده است. سنگ‏هاى پایه بنا، سیاه رنگ است و ستون‏ها و جلوى ایوان از سنگ قرمز مخصوصى ساخته شده است. نماى خارجى آرامگاه از سنگ تراورتن و نماى داخلى آن از سنگ مرمر است.سنگ قبر در وسط عمارتى هشت ضلعى قرار دارد و سقف آن با كاشى‏هاى فیروزه‏اى رنگ تزیین شده است. در هفت ضلع ساختمان، شش كتیبه قرار دارد كه از قسمت‏هایى از گلستان، بوستان، قصاید، بدایع و طیبات شیخ انتخاب گردیده و به خط ابراهیم بوذرى نوشته شده است. متن كتیبه دیگر، از على اصغر حكمت است كه در مورد چگونگى ساخت بنا توضیحاتى داده است.در ضلع غربى، قصیده‏اى با مطلع زیر دیده مى‏شود:خوش است عمر، دریغا كه جاودانى نیست پس اعتماد بر این چند روز فانى نیست... در ضلع شمال شرقى ابیاتى از بوستان با این مطلع نوشته شده است: الا اى كه بر خاك ما بگذرى‏ به خاك عزیزان كه یاد آورى... در ضلع جنوب شرقى، كتیبه‏اى دیگر از حكایت گلستان با این عبارت آغاز مى‏شود: «یاد دارم كه با كاروان همه شب رفته بودم...»در ضلع جنوب غربى، غزلى از بدایع با این مطلع نوشته شده: اى صوفى سرگردان، در بند نكو نامى‏ تا درد نیاشامى، زاین درد نیارامى... در ضلع شمال غربى ایوان (نزدیك آرامگاه شوریده) دوازده بیت از قصیده‏اى با مطلع زیر وجود دارد: خاك من و توست كه باد شمال‏ مى‏ببرد سوى یمین و شمال... در ضلع شرقى نیز دوازده بیت از قصیده‏اى به خط نستعلیق و با این مطلع دیده مى‏شود: بسى صورت بگردیده است عالم وز این صورت بگردد عاقبت هم... در ضلع شمال غربى، غزلى از طیبات به خط شاهزاده ابراهیم سلطان فرزند شاهرخ تیمورى، با این مطلع حك شده است: به جهان خرّم از آنم كه جهان خرّم از اوست عاشقم بر همه عالم كه همه عالم از اوست‏ على اكبر خان قوام الملك شیرازى، سنگ قبر كنونى را كه سماق سرخ كم رنگى است، بر روى قبر شیخ نصب كرد و كتیبه زیر را كه از اشعار بوستان است، با خط نستعلیق عالى بر آن نگاشت: كل شى هالك و انت الباقى‏ كریم السجایا، جمیل الشمیم‏ نبى البرایا، شفیع الامم...در عمق ده مترى صحن آرامگاه، قناتى وجود دارد كه آب آن داراى مواد گوگردى و جیوه مى‏باشد، آب این قنات به درون حوضى كه آن را حوض ماهى مى‏نامند و در زیرزمین جریان دارد، مى‏ریزد. این حوض در سمت چپ آرامگاه واقع شده و در داخل به شكل هشت ضلعى است. حوض ماهى زیر بنایى در حدود 25/30 متر دارد و به وسیله 28 پله به صحن آرامگاه متصل مى‏شود. مشهور است كه سعدى نزدیك زاویه خود، حوضچه‏هایى از سنگ مرمر ساخته بود كه آب در آن‏ها جریان داشته است. شگون شستشوى خود در این آب، خصوصاً در شب چهارشنبه سورى، جزء معتقدات مردم شیراز بوده است. كاشى كارى‏هاى داخل حوض ماهى كه به سبك معمارى سلجوقى است، در سال 1372 توسط استاد كاشیكار «تیرانداز» طراحى شده و توسط میراث فرهنگى اجرا گردیده است. بر فراز حوض ماهى یك نورگیر به شكل هشت ضلعى و دو نورگیر چهار ضلعى در طرفین آن قرار دارد. زیرزمین سعدیه امروزه به چایخانه سنتى تبدیل شده است. دو ساختمان آجرى در كنار حوض ماهى وجود دارد كه مربوط به دفتر آرامگاه است.كتابخانه عمومى سعدیه و ساختمانى دیگر كه سرویس‏هاى بهداشتى در آن قرار گرفته، در محوطه این آرامگاه وجود دارد. محوطه باغ به سبك ایرانى گل كارى، درختكارى و باغچه بندى شده است. در وسط حیاط دو حوض مستطیل شكل، با جهت شمالى ـ جنوبى در دو طرف محوطه آرامگاه قرار دارد و حوض دیگرى در جهت شرقى ـ غربى در مقابل ایوان اصلى بنا واقع شده است. بر روى در ورودى سعدیه این بیت نگاشته شده است:ز خاك سعدى شیراز بوى عشق آید هزار سال پس از مرگ او گرش بویى قطعه‏هایى از كتیبه سنگى مربوط به سر درآرامگاه كه متعلق به زمان كریم‏خان زند بوده و در اثر سانحه‏اى در گذشته‏هاى دور شكسته شده، هم اكنون در درون آرامگاه محفوظ مانده است. این قطعه ضمن خاكبردارى خیابان براى تعمیر آسفالت از دل خاك بیرون آمده است. بر روى سنگ مذكور قسمتى از شعر سعدى به خط ثلث عالى با مطلع زیر نوشته شده است: الهى به عزّت كه خارم مكن‏ به ذلّ گنه شرمسارم مكن در اطراف مقبره، قبور زیادى از بزرگان وجود دارد كه بنا به وصیت خود، در آن جا مدفون شده‏اند. طرح توسعه محوطه آرامگاه از سال 1380 و توسط شهرداری شیراز با همکاری سازمان مسکن و شهرسازی اجرا شده که طی آن وسعت سعدیه به 5/4 هکتار رسیده است. از سال 1376 به پیشنهاد بنیاد فارس‌شناسی اول اردیبهشت ماه به نام روز سعدی نامگذاری شد و همه ساله برنامه‌های ویژه‌ای در محوطه آرامگاه برگزار می‌شود. آرامگاه شیخ مشرف‏الدین سعدى شیرازى در تاریخ 18/9 /1354با شماره 1010 در فهرست آثار ملى به ثبت رسیده است.